موفقیت تحصیلی نوجوان از کنترل تا همراهی در فصل امتحانات
چرا تلاشهای ما برای کمک به برنامهریزی فرزندانمان گاهی به جای پیشرفت، به مقاومت یا بیتفاوتی منجر میشود؟ چگونه میتوانیم بدون کنترلگری، آنها را در مسیر موفقیت تحصیلی هدایت کنیم؟
روانشناسی تربیتی نشان میدهد که حمایتهای بیش از حد کنترلگرایانه، انگیزه درونی و اعتمادبهنفس نوجوانان را کاهش میدهد. پژوهشهای معتبر، مثل مطالعه ایوا پومرانتز و مارژوری ایتن (2001)، تأکید دارند که همراهی و مشارکت دادن نوجوان در تصمیمگیریهای تحصیلی، کلید پرورش مسئولیتپذیری و شایستگی است. این مقاله که نتیجه تحقیق دو ساله روی 160 مادر و فرزند 10 تا 12 ساله انجام شده، با رویکردی علمی و عملی، به مادران کمک میکند تا به جای نقش ناظر سختگیر، همراهی هوشمند برای فرزندشان باشند.
بیشتر بخوانید :3 دروغ رایج درباره فداکاری مادرانه که سلامت شما را تهدید میکند
چرا برنامهریزی برای نوجوانان دشوار است؟
نوجوانی دوره استقلالطلبی و شکلگیری هویت است. نوجوانان دوست دارند خودشان تصمیم بگیرند و اغلب در برابر دستورات مستقیم مقاومت میکنند. اگر برنامهریزی به آنها تحمیل شود، احتمالاً آن را نادیده میگیرند. اما وقتی با مشارکت خودشان طراحی شود، حس مالکیت و انگیزه در آنها بیدار میشود. پژوهش پومرانتز نشان میدهد که دادن نقش فعال به نوجوان در برنامهریزی، اعتمادبهنفس و انضباط او را تقویت میکند.
این مورد را من هم در اتاق مشاوره موقع نوشتن برنامه با پرسیدن نظر دانشآموز رعایت میکنم.
سه گام برای هدایت بدون کنترل
۱. گفتوگو به جای دستور
به جای دستور دادن، با فرزندتان گفتوگویی باز شروع کنید. سؤالاتی ساده اما هدفمند بپرسید.
مثال واقعی:
به جای: «برو الان درستو بخون!»، بگویید:
«فکر میکنی کی توی روز تمرکزت برای درس خوندن بهتره؟ دوست داری برنامهات چطور باشه؟ساعت مشخص کنیم یا حجم؟
این سؤالات به او حس ارزشمندی میدهند و مسئولیتپذیری را بیدار میکنند.
۲. برنامهای واقعی طراحی کنید
برنامه باید با شرایط و توانایی فرزند شما مطابقت داشته باشد. پیشنهاد میکنم قبل از برنامهریزی، از فرزندتان بخواهید برای چند روز، زمان خواب، مطالعه، تفریح و استفاده از گوشی را یادداشت کند تا به شناخت خوبی برسید و سپس با هم برنامهای منطقی بچینید که:
- با شرایط واقعی او هماهنگ باشد.
- زمانهایی برای استراحت داشته باشد.
- انعطافپذیر باشد تا قابلاجرا بماند.
مثلا نوجوان شما بطور میانگین 3 ساعت میتواند مطالعه کند. حالا هدف شما هم در همین حدود باشد. مثلا 4 ساعت
۳. یک بازه طلایی انتخاب کنید.
حالا که از توانایی فرزندتان آگاه شدین بازه مطالعاتی اصلی را مشخص کنید. مثلا بازه 4 تا 9 شب را زمان طلایی مطالعه در نظر بگیرید. استمرار این عادت، پایه انضباط درونی را میسازد.
حالا به کمک اصول برنامهریزی، برای بازه طلایی برنامه درسی بریزید.
پنج اصل برای برنامهریزی مؤثر
- واقعگرایی: برنامه باید با تواناییها و شرایط فعلی نوجوان هماهنگ باشد، نه آرمانی و غیرقابلاجرا.
- تعادل: هر ۴۵ دقیقه مطالعه، با ۱۰-۱۵ دقیقه استراحت همراه باشد تا خستگی مانع نشود.
این اعداد با توجه به عادت و توانایی فرزندتان، نوع درسی که مطالعه میکند و ... متغییر است. مثلا 90 دقیقه درس و یک ربع استراحت هم متعادل است.
- انعطافپذیری: برنامه نباید بیش از حد سختگیرانه باشد. اجازه دهید گاهی تغییر کند. پیشنهاد میکنم زمانی از آخر هر روز (مثلا 10 تا 11 شب) را برای جبران برنامه خالی بگذارید.
- مشارکت: برنامهای که نوجوان در طراحی آن نقش داشته باشد، با احتمال بیشتری اجرا میشود.
- برنامه کاملا شخصی: بنظر شما کدام گزینه درست است؟
- به جای تعیین ساعت (مثلاً «۱ ساعت علوم»)، هدف مشخص کنید (مثلاً «حل تمرینهای درس سوم علوم»).
- به جای تعیین هدف (مثلاً «حل تمرینهای درس سوم علوم»)، زمان مشخص کنید (مثلاً «۱ ساعت علوم»).
- هم هدف مشخص کنیم هم زمان (مثلاً «حل تمرینهای درس سوم علوم در 1 ساعت»).
جواب هر 3 گزینهست! با توجه به ویژگیهای فرزندتان هر 3 میتواند درست باشد. برای شروع پیشنهاد من a یا b است. اما بهترین روش آزمون و خطاست.
بیشتر بخوانید :چگونه با فرزند نوجوانمان درباره درس صحبت کنیم؟
نقش شما، همراهی، نه مدیریت
دخالت بیش از حد در امور تحصیلی، حتی از سر دلسوزی، به نوجوان این پیام را میدهد که «تو نمیتوانی». اما وقتی به او فضا و حمایت بدهید، خودش راهش را پیدا میکند. به جای ایستادن بالای سرش، کنارش باشید:
- به آزمونوخطاهایش احترام بگذارید.
- موفقیتهای کوچکش را تشویق کنید.
- به او اعتماد کنید که میتواند مسئول باشد.
وقتی فرزندتان برنامهاش را فراموش میکند، به جای: «باز که یادت رفت!»، بگویید:
«اشکالی نداره، گاهی پیش میاد. بیا با هم یه یادآوری بذاریم که برنامهت رو دنبال کنی. »
این همراهی، اعتمادبهنفس او را میسازد.
نتیجهگیری:
هدایت نوجوان به سوی برنامهریزی و موفقیت تحصیلی، نیازی به کنترل یا سختگیری ندارد. با گفتوگو، طراحی برنامههای واقعی، و همراهی هوشمندانه، میتوانید به او کمک کنید تا نه تنها درس بخواند، بلکه مسئولیتپذیری و اعتمادبهنفس را هم بیاموزد. امروز، اولین گام را با یک گفتوگوی ساده شروع کنید. آمادهاید؟
همراهی در مسیر مادری
برای دریافت راهکارهای بیشتر و ابزارهای برنامهریزی، میتوانید با ارسال کلمه "مادر مدیر" به شماره 09962910818 به کانال آموزشی مادر مدیر بپیوندید. در این کانال، مطالب و دورههای رایگان برای مادرانی ارائه میشود که میخواهند همراهانی مؤثر برای نوجوانانشان باشند.
نویسنده: گلنار اسدی، مشاور تحصیلی و مشاور مادران، با ۱۶ سال تجربه در آموزش و همراهی نوجوانان
نظرات شما بسیار ارزشمند هستند. به دیگران کمک کنید تا بیشتر بدانند. نظرات شما توسط کارشناسان بررسی، تایید و پاسخ داده می شوند. اگر ایمیلتان را وارد کنید، پاسخ کارشناسان برای شما ایمیل می شود.
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟
