قانون تبصره و تک‌ماده برای دانش‌آموزان متوسطه دوره دوم

یکی از مهم‌ترین بخش‌های آموزش، امتحانات است. در امتحانات هم شاگرد و هم معلم پيشرفت خويش را می‌آزمایند. امتحانات اساس كار ارزشيابي تحصيلي است و از آن براي تعيين نقاط ضعف و قوت معلومات دانش‌آموزان استفاده می‌شود. همه ما استرس‌ها و تلاطم‌های شب قبل از امتحان را تجربه کرده‌ایم. اگر در طول سال تحصیلی درس خوانده باشیم، این اضطراب‌ها کم‌تر خواهد بود؛ اما این امتحانات گاهی می‌تواند به یک کابوس وحشتناک تبدیل شود. قطعاً اگر از زمان‌هایی که پیش ‌از این در اختیار شما بوده به‌ درستی استفاده نکرده باشید، یادگیری مطالب در شب امتحان برای شما سخت‌تر خواهد بود. گاهی نیز ممکن است شرایط غیر قابل پیش‌بینی باعث شود که نتوانید برای امتحان خوب درس بخوانید و نمره قبولی را بگیرید. اگر مطالعه و درس خواندن را تا قبل از شب امتحان به تعویق انداخته‌اید، وحشت‌زده نباشید. در آموزش‌وپرورش قوانینی وضع شده است که به رفع این مشکل کمک می‌کند. اگر دانش‌آموزی در امتحانات پایان‌ترم، نتواند نمره قبولی را کسب کند، می‌تواند برای ثبت نمره قبولی در کارنامه  از قوانین تک‌ماده و تبصره استفاده کند. در این مقاله می‌خواهیم با دو قانون مهم تبصره و تک‌ماده آشنا شویم.

 تمامی دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی در دوره متوسطه اول و دوم چه در امتحان نهایی و چه در امتحان غیرنهایی می‌توانند دروس خود را با شرط تک‌ماده پاس کنند؛ اما طبق قانون وضع‌شده دانش‌آموزان پایه دوازدهم برای استفاده از این شرایط، باید حتماً از تبصره استفاده کنند.

 

شرایط قبولی در دروس پایه‌های متوسطه دوم

از همان دوران دبستان که وارد مدرسه می‌شویم و درس‌های مختلف را می‌آموزیم، با مفاهیم نمره و قبولی آشنا می‌شویم. در واقع برای اینکه ثابت کنیم درس را خوب یاد گرفتیم، باید شرایط خاصی را داشته باشیم و آن شرایط خاص همان کسب نمره قبولی است. نمره در همه جا اهمیت دارد و در برخی موارد مانند بهترین مدارس لاکچری تهران، نقش خود را بیشتر نشان می‌دهند. البته مفهوم نمره یک درس به تنهایی معنای خاصی نمی‌دهد و اینجاست که نقش معدل مشخص می‌شود. حال باید ببینیم معدل چیست و چگونه محاسبه می‌شود. نحوه محاسبه معدل کل به این صورت است که نمرات هر دانش‌آموز در پایان دوره دوم متوسطه در تعداد واحدهای هر درس در نمره پذیرفته شده آن درس (سالانه، شهریور ماه و یا دی ماه) ضرب می‌شود و مجموع حاصل‌ضرب‌های به دست آمده، بر مجموع واحدهای این درس‌ها تقسیم می‌شود. عدد به دست آمده معدل نامیده می‌شود. در اینجا شرایط قبولی در دروس پایه‌های متوسطه دوم را به دو دسته پایه‌های دهم و یازدهم و پایه دوازدهم تقسیم می‌کنیم.

شرايط قبولی در درس‌های پایه‌های دهم و یازدهم

پس از امتحانات پاياني نوبت دوم، دانش‌آموزي در هر يک از درس‌ها قبول شناخته می‌شود که نمره سالانه وي در هر درس، کمتر از نصاب قبولي آن درس نباشد. چنانچه پس از برگزاري امتحانات خردادماه، تعدادي از دانش‌آموزان، در يک يا چند ماده درسي، شرايط قبولي را کسب نکنند، دوره تابستاني با رعايت موارد زير براي آنان برگزار خواهد شد. شیوه‌نامه اجرايي اين ماده از سوي وزارت آموزش‌وپرورش تدوين و ابلاغ می‌شود. برنامه آموزشي در اين دوره به مدت شش هفته است و امتحانات اين دوره، در نوبت شهريورماه برگزار می‌شود. ساعات آموزش هفتگي درس‌های نظري و عملي در دوره تابستاني سه‌برابر ساعات آموزش هفتگي آن درس‌ها در طول سال تحصيلي، است و تنها در برخی مدارس برگزار می‌شود. البته دانش‌آموزان می‌توانند بدون شركت در کلاس‌های دوره تابستاني در امتحانات پاياني اين دوره كه در شهريورماه برگزار می‌شود، شركت كنند. اعلام نتيجه دانش‌آموزاني که بدون شرکت در دوره تابستاني، در نوبت امتحاني شهريورماه شرکت می‌کنند، صرفاً بر مبناي ٢٠ نمره امتحان پاياني خواهد بود.

بیشتر بخوانید: بررسی روند دریافت کارنامه با کد ملی از سایت همگام

در شاخه کاردانش، چنانچه دانش‌آموزی پس از امتحان پاياني در دو بخش نظري و عملي استاندارد مهارت يا يکي از بخش‌های آن، نصاب قبولي را کسب نکند، لازم است در امتحان مجدد بخش يا بخش‌هایی که نمره قبولي کسب نکرده است، تا پايان شهريورماه همان سال شرکت کند و در صورتي در آن استاندارد قبول شناخته می‌شود که نمره هر دو بخش استاندارد مهارت، کمتر از نصاب تعيين شده نباشد.

شرايط قبولی در درس‌های غير نهايی پايه دوازدهم

دروس دوره متوسطه دوم به دو گروه دروس نهایی و غیرنهایی تقسیم می‌شوند. مركز سنجش آموزش‌وپرورش می‌تواند با هماهنگي معاونت آموزش متوسطه و اداره کل آموزش‌وپرورش استان در امتحان پاياني نوبت دوم و شهريورماه يک يا دو ماده درسي پایه‌های دهم و يازدهم را به صورت هماهنگ برگزار کند که این امتحانات، امتحانات نهایی نامیده می‌شوند. در امتحانات پاياني نوبت دوم، دانش‌آموزي در هر يک از درس‌های غیرنهایی، قبول شناخته می‌شود که نمره سالانه وي در هر درس، کمتر از نصاب قبولي آن درس نباشد. شرایط قبولی در امتحانات نهایی نیز به صورت زیر است:

1. نمره امتحان نهايي وي در هر درس بدون ضريب، کمتر از ۷ نباشد.
2. نمره سالانه يا نمره دوره تابستاني وي در هر درس، کمتر از نصاب قبولي (نمره 10) نباشد.

شرایط برای دانش‌آموزان پایه دوازدهم کمی فرق می‌کند. چون این دانش‌آموزان در سال آخر تحصیل خود هستند، گزینه‌های دیگری نیز برای آن‌ها در نظر گرفته شده است. دانش‌آموزان پايه دوازدهم هر يک از شاخه‌های تحصيلي، چنانچه تا پايان تابستان موفق به گذراندن درس‌های پايه مربوط، اعم از نهايي و غیر نهایی و باقي‌مانده درس‌های پایه‌های دهم و يازدهم نشوند، می‌توانند در امتحانات دروس مربوط در دي ماه شرکت کنند. چنانچه دانش‌آموزی پس از برگزاري امتحانات دي ماه نيز موفق به گذراندن همه واحدهاي درسي رشته مربوط نشود، می‌تواند برابر مقررات، در مدارس بزرگ‌سالان، آموزش از راه دور يا به صورت داوطلب آزاد ثبت‌نام و نسبت به گذراندن باقيمانده درس‌های خود اقدام کند.

شرایط فارغ‌التحصیلی از دوره متوسطه دوم

بعد از بیان شرایط قبولی در دوره متوسطه دوم، نوبت به مرحله فارغ‌التحصیلی می‌رسد. قطعاً فارغ‌التحصیل شدن از هر مقطعی شرایط و ضوابط خاص خود را دارد. اعطاي گواهينامه پايان تحصيلات دوره دوم متوسطه (ديپلم) به دانش‌آموز، مشروط به گذراندن همه واحدهاي درسي دوره دوم متوسطه در رشته مربوط و رعايت ساير ضوابط است.

مطابق ماده 82 آیین‌نامه دوره متوسطه دوم آموزش‌وپرورش، دانش‌آموزانی فارغ‌التحصیل شناخته می‌شوند که در همه درس‌های دوره دوم متوسطه رشته خود نمره قبولی را کسب کرده باشند و معدل کل آن‌ها کمتر از 10 نباشد. چنانچه آخرين نمره درس (سالانه، تابستاني يا غيرحضوري) دانش‌آموزی، از مجموع درس‌های دوره دوم متوسطه، حداکثر در چهار عنوان درسي (دو عنوان نهايي و دو عنوان غیرنهایی) ۷ و بيشتر و معدل کل وي نيز حداقل ۱۰ باشد، فارغ‌التحصیل شناخته می‌شود. آن دسته از درس‌های شاخه فني و حرفه‌ای که نصاب قبولي آن‌ها ۱۲ است و همچنين استاندارد مهارت (درس‌های مهارتي) و کارورزی در شاخه کاردانش، مشمول اين تبصره نمی‌شوند.

اگر دانش‌آموزی نخواهد از شرایط گفته‌شده استفاده کند، باید درخواست موافقت ولی خود را به مدرسه تحویل دهد و در نوبت امتحاني شهريورماه شركت کند و نمره گرفته‌شده وي در درس‌های مربوط، كمتر از نمره امتحاني خرداد ماه شود، نمره خرداد ماه وي در کارنامه درج می‌شود.

دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم که نتوانسته‌اند نمره قبولی را در امتحانات پایانی کسب نمایند، دو راهکار برای فارغ‌التحصیلی پیش روی خود دارند که یا باید در امتحانات شهریور ماه شرکت نمایند و در درسی که نمره پایینی کسب کردن قبول شوند و یا با استفاده از شرایط تک‌ماده دوره متوسطه دوم از این دوره فارغ‌التحصیل شوند.

تک‌ماده چیست؟

همه مدیران مدارس در تلاش هستند تا کم‌ترین تعداد عدم قبولی در امتحان را داشته باشند و حتی برخی مدارس تهران خواهان این هستند که بالاترین معدل‌های منطقه را از آن خود کنند؛ اما گاهی این اتفاق نمی‌افتد و برخی دانش‌آموزان مردود می‌شود. چنانچه دانش‌آموزی در امتحانات خود نتواند نمره قبولی را کسب نماید و نمره سالانه او کم‌تر از حدنصاب قبولی باشد، می‌تواند برای دریافت نمره قبولی از قانون تک‌ماده استفاده نماید. معمولاً وقتی صحبت از نمره قبولی می‌شود، ذهن‌ها به سمت نمره کسب‌شده در برگه امتحانی می‌رود؛ اما منظور از قبول شدن یا نشدن در امتحانات، همان نمره سالانه است. به طور مثال این امکان وجود دارد که دانش‌آموزی نمره کسب‌شده در ورقه‌اش 7 و یا کمتر باشد، اما در نمره سالانه قبول شده باشد؛ پس ابتدا باید مفهوم نمره سالانه را بیان کنیم.

نحوه محاسبه نمره سالانه به شرح زیر است:

اگر این نمره 10 و بالاتر از 10 شود، دانش‌آموز شرایط قبولی را خواهد داشت. با ذکر یک مثال این مفهوم را بهتر بیان می‌کنیم. فرض کنید نمرات درس شیمی دانش‌آموزی به صورت زیر باشد:

نمره مستمر نوبت اول: ۱۸

نمره پایانی نوبت اول: ۱۶

نمره مستمر نوبت دوم: ۱۵

نمره پایانی نوبت دوم: ۷

همان‌طور که مشخص است نمره نوبت دوم کمتر از 10 است. اگر طبق رابطه داده شده، نمره سالانه دانش‌آموز را حساب کنیم، عدد 11 به دست می‌آید که بالاتر از حدنصاب قبولی است. به این ترتیب طبق قانون تک‌ماده، دانش‌آموز قبول شناخته می‌شود.

تفاوت تبصره و تک‌ماده

قبل از هر چیز باید بدانیم هدف تبصره و تک‌ماده یکی است. قانون تبصره و تک‌ماده چیزی جدای از هم نبوده و هر دو قانون برای کمک به شرایط خاصی که دانش‌آموزان نتوانسته‌اند نمره قبولی در دروس امتحانی خود کسب کنند، وضع‌شده‌اند. در واقع تک‌ماده و تبصره، یکی از روش‌های کمک به دانش‌آموزانی است که به دلایل مختلف مانند بیماری و غیره نمره خوبی را در دروس خود نگرفتند. مطابق این قوانین، اگر دانش‌آموزی نتواند در درسی نمره قبولی را بگیرد، می‌تواند بدون شرکت کردن در امتحان‌های مجدد شهریور و یا اسفندماه این درس را پاس کند؛ اما نباید فراموش کنیم که این هدف و عملکرد این دو قانون است که شبیه هم است.

در عمل این دو قانون تفاوت‌هایی با هم دارند. تمامی دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی در دوره متوسطه اول و دوم چه در امتحان نهایی و چه در امتحان غیرنهایی می‌توانند از این قانون استفاده کنند و دروس خود را با شرط تک‌ماده پاس کنند؛ اما طبق قانون وضع شده دانش‌آموزان پایه دوازدهم برای استفاده از این شرایط، باید حتماً از تبصره استفاده کنند. در تبصره، دانش‌آموزان پایه دوازدهم باید نمره زیر 7 کسب کرده باشند؛ اما معدل آن‌ها بالای 10 باشد. در این صورت است که اجازه دارند از تبصره برای امتحان‌های نهایی استفاده نمایند.

شرایط استفاده از تبصره و تک‌ماده در دوره متوسطه دوم

• دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه (دهم، یازدهم و دوازدهم) می‌توانند در صورت کسب حداقل نمره 7 در چهار درس، از تبصره و تک‌ماده استفاده نمایند.
• هر دانش‌آموز می‌تواند حداکثر در دو درس نهایی و در دو درس غیرنهایی (داخلی) از تبصره استفاده کند.
• دانش‌آموزان شاخه فنی و حرفه‌ای و کاردانش که دروس نهایی ندارند، می‌توانند برای حداکثر در چهار عنوان درسی از بین دروس پایه دهم، یازدهم و دوازدهم که حد نمره آن ۱۰ باشد، از تبصره استفاده کنند. دروس مهارتی، پودمانی و کارورزی شامل استفاده از تبصره نیستند.
• اگر دانش‌آموزی در امتحانات پایان‌ترم پایه دهم و یازدهم نمره قبولی را کسب نکند، باید در شهریور همان سال دوباره امتحان دهد. در غیر این صورت می‌تواند از تک‌ماده دهم و تک‌ماده یازدهم استفاده کند. البته باید تمام اصول تک‌ماده در امتحانات نهایی را نیز رعایت کرده باشد.

بیشتر بخوانید: معرفی سایت‌های مهم آموزش و پرورش

چند درس را می‌توان تک‌ماده کرد؟

برای امتحانات داخلی هر دانش‌آموز دهم و یازدهم و دوازدهم می توانند در دو درس داخلی از تبصره و تک‌ماده استفاده کنند. برای امتحانات نهایی نیز هر دانش‌آموز پایه دهم و یازدهم و دوازدهم می‌توانند در دو درس از تبصره و تک‌ماده استفاده کننند.

جمع‌بندی

در این مقاله با شرایط تبصره و تک‌ماده آشنا شدیم. درست است که این قوانین برای کمک به دانش‌آموزان وضع‌شده‌اند و می‌توانند شرایط را بهتر کنند؛ اما وجود این قوانین نباید باعث شود که تلاش دانش‌آموزان کمتر شود. از آنجایی که کسب نمره و معدل سالیانه خوب اهمیت و مزایای زیادی دارد، لازم است تکنیک‌های مختلفی به کار گرفته شود. ما به شما دانش‌آموزان گرامی توصیه می‌کنیم که تا حد امکان در کلاس‌های درسی شرکت کنید و حضور فعال داشته باشید. به این ترتیب بخش زیادی از درس را در کلاس یاد می‌گیرید و مطالعه حجم زیادی از دروس را به شب امتحان موکول نمی‌کنید. سعی کنید تمامی تکالیفی که از جانب معلم تعیین می‌شود را انجام دهید، این تکالیف نمره دارند و می‌توانند به شما در امتحانات پایان سال کمک بسیار زیادی بکنند. همین‌طور انجام دادن این تکالیف باعث می‌شود تا درس را به خوبی یاد بگیرید و از این طریق نیز برای امتحانات مدرسه آماده شوید. امید است با تلاش مستمر و به کارگیری تکنیک‌های مختلف، هیچ‌گاه به قانون تبصره و تک‌ماده نیاز پیدا کنید. در ضمن می‌توانید اگر برای گرفتن نمره خوب، از تکنیک خاصی استفاده می‌کنید، آن را برای ما بنویسید تا دوستان دیگر هم از آن‌ها استفاده کنند.

منبع:

آیین‌نامه آموزش و پرورش مصوب در سال 1395