گام به گام درس دوازدهم علوم ششم ابتدایی

درس دوازدهم از علوم ششم ابتدایی با عنوان جذاب «جنگل برای کیست؟»، شما را به سفری عبرت‌آموز در دل طبیعت می‌برد. در این فصل، مفهوم زنجیره و شبکه غذایی به شکلی ساده و کارآمد توضیح داده می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ی جانداران مانند تولیدکننده‌ها، مصرف‌کننده‌ها و تجزیه‌کننده‌ها — مثل قارچ‌ها و باکتری‌ها — در حفظ تعادل زیست‌محیطی بررسی می‌گردد.

اگر به دنبال راهنمایی دقیق، گام‌به‌گام و قابل‌اعتماد برای پاسخ به تمام فعالیت‌های درس، از جمله ساخت زنجیره غذایی، مقایسه رابطه‌ها و نقش «جنگل» در اکوسیستم هستید، گام به گام درس دوازدهم علوم ششم ابتدایی همان ابزار کامل پیش‌روی شماست. این منبع، پاسخ همه فعالیت‌ها، کاوشگری‌ها، فکر کنیدها و جمع‌آوری اطلاعات را با زبانی ساده و علمی در اختیار قرار می‌دهد و به درک عمیق‌تر شما از ارتباطات زیستی در جنگل کمک می‌کند.

جواب سوال صفحه ۸۴ علوم ششم

در پایه‌ی چهارم با زنجیره‌ی غذایی و چگونگی نشان دادن آن آشنا شدید.

الف) رابطه‌ی غذایی جانداران شکل زیر را با زنجیره‌ی غذایی نشان دهید.
جواب:
درخت بلوط ← تولید کننده
سنجاب ← مصرف کننده اول (گیاه‌خوار)
روباه ← مصرف کننده دوم (گوشت‌خوار)

ب) در این زنجیره، زندگی روباه چگونه به درخت بلوط وابسته است؟
جواب:
زندگی روباه به درخت بلوط به صورت غیرمستقیم وابسته است؛ زیرا سنجاب که غذای اصلی روباه است، از بلوط تغذیه می‌کند و انرژی ذخیره شده در بلوط به بدن سنجاب منتقل می‌شود، سپس روباه این انرژی را با خوردن سنجاب دریافت می‌کند.

پ) زنجیره‌های غذایی را در شکل زیر پیدا و آنها را رسم کنید.
جواب:
زنجیره‌های غذایی با رنگ آبی مشخص شده‌اند.

آیا بین زنجیره‌هایی که رسم کرده‌اید، ارتباطی (جانداران مشترک) وجود دارد؟ آنها را مشخص کنید.
جواب:
بله، در تصویر بالا جانداران مشترک بین زنجیره‌ها با رنگ قرمز مشخص شده‌اند که نشان‌دهنده ارتباط و وابستگی بین زنجیره‌های غذایی مختلف است.

جواب فکر کنید صفحه ۸۵ علوم ششم

شکل زیر ارتباط غذایی بین چند جانور را نشان می‌دهد.

اگر جانور (ب) از بین برود با استدلال توضیح دهید کدام جانور در معرض خطر قرار می‌گیرد.

جواب:
جانور (ت) در معرض خطر قرار می‌گیرد زیرا این جانور منبع غذایی اصلی خود را از دست می‌دهد و تعداد آن کاهش می‌یابد. همچنین پس از کاهش جانور (ت)، جانور (ث) نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد چون به جانور (ت) وابسته است و غذای کافی برایش کم می‌شود. این مسئله نشان‌دهنده تأثیر حذف یک عضو از زنجیره غذایی و وابستگی‌های اکوسیستم است.

جواب سوال صفحه ۸۵ علوم ششم

 آیا می‌دانید برای پیکر بی جان و بقایای جانوران و گیاهان چه اتفاقی می‌افتد؟

جواب:

پیکر بی‌جان و بقایای جانوران و گیاهان توسط تجزیه‌کنندگان مانند باکتری‌ها و قارچ‌ها تجزیه می‌شوند. این فرایند باعث بازگشت مواد مغذی به طبیعت می‌شود.

 موادی که در طی زمان در ساخته شدن پیکر این جانداران به کار رفته است، چه سرنوشتی پیدا می‌کنند؟

جواب:

این مواد به مرور زمان به خاک باز می‌گردند و به چرخه طبیعی مواد مغذی در محیط زیست کمک می‌کنند.

 قارچ‌ها در تشکیل این خاک نقش دارند. اما قارچ‌ها چگونه این کار را می‌کنند؟

جواب:

قارچ‌های تجزیه‌کننده با استفاده از بقایای جانداران انرژی و مواد لازم برای رشد و تولید مثل خود را تأمین می‌کنند و در همین فرآیند، مواد آلی بدن جانداران را به مواد معدنی تبدیل می‌کنند که به تشکیل، بهبود و تقویت خاک کمک شایانی می‌کند.

جواب کاوشگری صفحه ۸۶ و ۸۷ علوم ششم

۱- میوه‌ی کپک زده را با ذره‌بین قوی مشاهده و آنچه را که می‌بینید، رسم کنید.

۲- با استفاده از چوب بستنی، مقداری کپک از روی میوه بردارید و با کشیدن چوب بستنی روی نان، کپک را به روی نان منتقل کنید.

۳- نان را درون ظرف شیشه‌ای قرار دهید و قبل از بستن در ظرف، چند قطره آب به آن بپاشید.

۴- مراحل ۲ و ۳ را با استفاده از ورقه‌ی آلومینیمی و نخود تکرار کنید.

۵- ظرف‌ها را به مدت یک هفته در محل تاریک و گرم قرار دهید.

۶- بعد از یک هفته، نمونه‌های درون ظرف‌ها را با استفاده از ذره‌بین به‌طور دقیق مشاهده و نتیجه‌ی مشاهده‌ی خود را در جدولی مانند جدول زیر ثبت کنید.

کپک در کدام نمونه (ها) رشد کرده است؟

جواب: کپک‌ها روی نان و نخود رشد کرده‌اند.

کپک‌هایی که رشد کرده‌اند، انرژی مورد نیاز خود را از کجا به دست آورده‌اند؟

جواب: کپک‌ها انرژی مورد نیاز خود را از مواد آلی موجود در نان و نخود که منبع غذایی آن‌ها است، تأمین می‌کنند.

نتیجه‌ی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.

جواب: قارچ‌ها و کپک‌ها در شرایط گرم، مرطوب و تاریک، به راحتی روی مواد زنده یا مواد آلی رشد می‌کنند و برای رشد خود به منبع انرژی مانند مواد غذایی نیاز دارند. همچنین، نبود نور خورشید و وجود رطوبت، شرایط مناسب برای رشد کپک‌ها است.

جواب گفت‌وگو صفحه ۸۹ علوم ششم

اکنون در مورد هر یک از مثال‌های بالا به این پرسش‌ها پاسخ دهید: کدام جانور سود می‌برد؟

جواب:

• مورچه و شته ← هر دو جانور، یعنی مورچه و شته، از این ارتباط سود می‌برند.

• شیر و کرکس ← کرکس سود می‌برد، اما شیر نه سود می‌برد و نه زیان می‌بیند.

• اسب و مگس و پشه ← مگس و پشه سود می‌برند، ولی اسب در این رابطه زیان می‌بیند.

• کروکودیل و پرنده‌ی کوچک ← هر دو، یعنی کروکودیل و پرنده‌ی کوچک، از این ارتباط سود می‌برند.

جواب سوال صفحه ۹۰ علوم ششم

 عکس‌های زیر برخی محیط‌ها را نشان می‌دهند. کدام محیط را انسان ساخته است؟

جواب: محیط‌های الف و ب توسط انسان ساخته شده‌اند.

 کدام به طور طبیعی وجود دارد؟

جواب: محیط پ به صورت طبیعی وجود دارد.

 این محیط‌ها چه تفاوتی با هم دارند؟

جواب: محیط‌های مصنوعی توسط انسان ایجاد شده‌اند، اما محیط طبیعی بدون دخالت انسان به وجود آمده است و ساختار و چرخه‌های زیستی آن به صورت طبیعی شکل گرفته‌اند.

جواب جمع‌آوری اطلاعات صفحه ۹۰ علوم ششم

محیط‌های طبیعی زیستگاه متنوعی از جانوران، گیاهان و موجودات زنده دیگر هستند. آیا در گذشته در اطراف محل زندگی شما محیط طبیعی وجود داشته که اکنون از بین رفته یا وسعت آن کاهش یافته است؟

جواب: بله، بسیاری از باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی به دلیل ساخت و ساز، احداث کارخانه‌ها، راه‌آهن و ایستگاه‌های راه‌آهن از بین رفته یا کوچک شده‌اند. این عوامل انسانی باعث کاهش وسعت محیط‌های طبیعی شده‌اند.

جواب سوال پایین صفحه ۹۰ علوم ششم

در طول تاریخ زمین، جانوران و گیاهانی بوده‌اند که اکنون دیگر وجود ندارند. در این باره چه مثال‌هایی می‌شناسید؟

جواب: دایناسورها، ماموت پشمالو، ببر تاسمانی، گاو دریایی استلر، چاقودندان.

به نظر شما چه عواملی سبب از بین رفتن همه‌ی افراد یک نوع (جانور یا گیاه) می‌شود؟

جواب:

۱) تغییرات شدید آب و هوا

۲) از بین رفتن زیستگاه

۳) بلایای طبیعی مثل سیل و طوفان

۴) از بین رفتن منابع غذایی

۵) قطع درختان و شکارهای غیرقانونی

 

جواب سوال صفحه ۹۱ علوم ششم

در کشور ما یک روز از سال را روز درخت‌کاری نامیده‌اند. آیا می‌دانید این روز چه روزی است؟

جواب: ۱۵ اسفند روز درخت‌کاری نامیده شده است.

 

جواب گفت‌وگو صفحه ۹۲ علوم ششم

در محل زندگی شما روز درخت‌کاری چه درخت‌هایی می‌کارند؟

جواب: درخت‌های کاج، گردو، سیب، انگور و …

آیا این درخت‌ها بومی منطقه‌ی شما هستند؟

جواب: بله، درختانی مثل انگور و سیب بومی منطقه هستند.

 

 

 

جواب جمع‌آوری اطلاعات صفحه ۹۲ علوم ششم

به انتخاب خود یکی از موارد زیر را انجام و در کلاس ارائه دهید:

۱- جنگل برای کیست؟

جواب: ناحیه‌ای که از درخت‌های انبوه پوشیده باشد را جنگل می‌نامند. در جنگل طبیعی معمولاً درختان کوچک و بزرگ به صورت نامنظم و همچنین علف‌های خودرو فراوانند. جنگل مجموعه‌ای است از درختان، درختچه‌ها، پوشش گیاهی، جانوران و میکروارگانیسم‌ها (قارچ‌ها، باکتری‌ها و ویروس‌ها) که همراه عوامل طبیعی غیر حیاتی مانند خاک، آب، دما و باد محیط و رویشگاه مشخصی را به وجود می‌آورند. جنگل‌ها زیستگاه‌های مهم جهان هستند که حدود یک سوم سطح خشکی‌های زمین را پوشش می‌دهند.

۲- مقاله‌ای درباره وضعیت یک محیط طبیعی که می‌شناسید و در خطر از بین رفتن است، بنویسید.

جواب: باید روش‌های زندگی خود را تغییر دهیم و در عمل به محافظت و حمایت از حیات‌وحش بپردازیم.

۳- مجموعه‌ای از تصاویر بعضی گیاهان یا جانوران بومی محل زندگی خود تهیه کنید. می‌توانید شکل آن‌ها را نقاشی کنید یا از آن‌ها عکس بگیرید.

• با کمک معلم نمایشگاهی از تصاویر یا نمونه‌هایی از جانوران و گیاهان محیط زیست خود برگزار کنید. اگر قطع درخت‌های جنگل‌ها با این سرعت ادامه یابد، نیمی از جنگل‌های کره زمین طی ۲۰ سال آینده از بین خواهند رفت.

• مسئولیت حفظ محیط‌های طبیعی و جانوران و گیاهانی که در این محیط‌ها زندگی می‌کنند در کشور ما بر عهده چه سازمان‌هایی است؟

  جواب: سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور و سازمان حفاظت از محیط زیست کشور.

• چه شغل‌هایی در ارتباط با معرفی و حفظ محیط‌های طبیعی وجود دارد؟

  جواب: جنگل‌بانی، محیط‌بانی، کارکنان سازمان حفاظت از محیط زیست.