گام به گام درس هفتم علوم ششم ابتدایی
درس هفتم علوم پایه ششم دبستان، با عنوان ورزش و نیرو (۲)، به دنیای جذاب نیروهای غیرتماسی میپردازد.
در این درس خواهید آموخت که نیروی گرانشی (جاذبه زمین) اجسام را به سمت خود میکشد، نیروی مغناطیسی فلزات را جذب یا دفع میکند و نیروی الکتریکی بدون تماس اجسام را حرکت میدهد.
همچنین با مفاهیم مهمی مانند جرم، وزن، واحد نیوتن و انواع اصطکاک و مقاومت هوا آشنا خواهید شد.
اگر به دنبال یک گام به گام درس هفتم علوم ششم دبستان هستید، این مقاله دقیقاً همان چیزی است که نیاز دارید! پاسخ سوالات متن، گفتوگو، فکر کنید، فعالیت، آزمایش کنید و جمعآوری اطلاعات این درس با زبانی ساده و علمی برای شما آماده شده است.
جواب سوال صفحه 48 علوم ششم
در مسابقهی مچاندازی، هل دادن ماشین، طنابکشی و…، دو جسم در اثر تماس با یکدیگر به هم نیرو وارد میکنند. آیا موقعیتهایی را میشناسید که دو جسم بدون تماس با هم به یکدیگر نیرو وارد کنند؟
جواب:
نیروی جاذبهی زمین، نیروی مغناطیسی، نیروی الکتریکی.
وقتی توپ یا مدادی از دست شما رها شود به طرف زمین سقوط میکند. میوهها و برگها نیز وقتی از درخت جدا میشوند به طرف زمین سقوط میکنند. آیا تاکنون فکر کردهاید که چرا اجسام به طرف زمین سقوط میکنند؟
جواب:
به دلیل وجود نیروی جاذبهی زمین که از طریق زمین به اجسام وارد میشود.
جواب گفتوگو صفحه 48 علوم ششم
چرا وقتی شیر آب را باز میکنیم، آب بلافاصله به سمت زمین جریان پیدا میکند؟
جواب:
نیروی جاذبهی زمین یا گرانش زمین به آب نیرو وارد کرده و آن را به طرف خود میکشد.
چرا اسکیباز در سرازیری به طرف پایین حرکت میکند و سرعت او زیاد میشود؟
جواب:
زیرا زمین به تمام اجسام اطراف خود نیرو وارد میکند و آنها را به سمت خود میکشد. چون هیچ نیرویی به جز مقاومت هوا به او وارد نمیشود، سرعت او دائماً در حال افزایش است.
جواب فکر کنید صفحه49 علوم ششم
فرض کنید در زمین مسابقهی فوتبال، جاذبهی زمین بر توپ وارد نشود. به نظر شما چه اتفاقهایی ممکن است بیفتد؟
جواب:
به دلیل نبودن نیروی گرانش زمین، توپ دیگر روی زمین قرار نمیگیرد تا بتوان آن را شوت کرد، بلکه در هوا سرگردان و معلق میماند. بازیکنها هم ممکن است معلق شوند و اگر توپ را شوت کنند، توپ به سمت آسمان رفته و دیگر به زمین بازنمیگردد.
جواب فعالیت صفحه 50علوم ششم
یک عروسک کوچک که در آن آهنربای کوچکی قرار دارد تهیه کنید و آن را روی یک مقوای ضخیم قرار دهید. به کمک یک آهنربای نسبتاً قوی، از زیر مقوا، عروسک را به حرکت در آورید. به جای عروسک میتوانید از یک اسباببازی چرخدار که در آن آهن یا آهنربا قرار دارد استفاده کنید و اسباببازی را روی مقوا به حرکت درآورید.
از این آزمایشها چه نتیجهای میگیرید؟
جواب:
برای اینکه دو جسم به هم نیرو وارد کنند، لازم نیست حتماً در تماس باشند. برخی اجسام بدون تماس هم میتوانند به یکدیگر نیرو وارد کنند.
جواب آزمایش کنید صفحه 51 علوم ششم
دو میلهی پلاستیکی (مثلاً دو عدد خودکار پلاستیکی) تهیه کنید و یکی را با نخی همانند شکل از میزی آویزان کنید. یک سر هر دو میله را به پارچهی پشمی یا موهای سر تمیز و خشک مالش دهید. مطابق شکل، سر هر دو میله را به هم نزدیک کنید.
چه اتفاقی میافتد؟
جواب:
نیرویی که بین دو جسم پس از مالش باعث جذب یا دفع آنها میشود، نیروی الکتریکی نام دارد. مشاهده میکنیم دو جسم از هم دور میشوند، یعنی نیروی الکتریکی آنها رانشی است.
همین آزمایش را با خردههای کاغذ انجام دهید؛ یعنی میله یا شانهی پلاستیکی مالش دادهشده را به خردههای کاغذ نزدیک کنید.
چه اتفاقی میافتد؟
جواب: خردههای کاغذ توسط شانه یا میله جذب میشوند؛ یعنی بین آنها نیروی الکتریکی از نوع ربایشی وجود دارد.
جواب آزمایش کنید صفحه 52 علوم ششم
یک تختهی صاف به طول تقریبی ۴۰ سانتیمتر تهیه کنید و در یک سطح صاف مانند سطح سرامیکی، روی چند کتاب قرار دهید. جسمی مانند یک باتری قلمی را از بالای تخته رها کنید.
جسم پس از طی چه مسافتی روی سطح صاف میایستد؟
جواب: به زاویه سطح شیبدار بستگی دارد. هرچه زاویه کمتر باشد سرعت جسم کمتر است و مسافت کمتری را طی خواهد کرد و برعکس.
بار دیگر این آزمایش را روی سطح پرزداری مانند موکت تکرار کنید.
این بار جسم پس از طی چه مسافتی میایستد؟
جواب: به دلیل وجود نیروی اصطکاک، مسافت کمتری نسبت به سرامیک طی میکند.
اگر آزمایش را روی سطح ناهموار خاکی انجام دهیم، چه اتفاقی میافتد؟
جواب: جسم با طی مسافت بسیار کم میایستد.
اگر روی یخ انجام شود، چه اتفاقی میافتد؟
جواب: جسم مسافت طولانیتری طی میکند.
به نظر شما باید چه وضعیتی فراهم باشد تا جسم، مسافت بیشتری را طی کند؟
جواب: وجود سطح صاف و صیقلی با ناهمواری بسیار کم و افزایش ارتفاع و شیب تخته.
در کدام حالت جسم زودتر متوقف میشود؟
جواب: سطح ناهموار خاک و شیب کم تخته.
به نظر شما چرا در همهی حالتها، جسم پس از مدتی بالاخره میایستد؟
جواب: به علت وجود نیروی اصطکاک که خلاف جهت حرکت جسم وارد میشود و باعث کند شدن حرکت میگردد.
جواب فکر کنید صفحه 53 علوم ششم
در آزمایش انجام شده، کدام نیرو سبب کند شدن حرکت و توقف جسم شده است؟
جواب: نیروی اصطکاک که سبب کند شدن حرکت جسم میشود.
این نیرو در کدام جهت بر جسم وارد شده است؟
جواب: این نیرو همیشه بر خلاف جهت حرکت جسم وارد میشود.
جواب فکر کنید صفحه 53 علوم ششم (بخش دوم)
الف) در «آزمایش کنید» بالا، نیروی اصطکاک در کدام حالت بیشتر است؟ آیا به نظر شما سطحی وجود دارد که جسم رهاشده روی آن متوقف نشود؟
جواب: هرچه سطح تماس بین دو جسم ناهمواری و پستیوبلندی بیشتری داشته باشد، اصطکاک بیشتر است. سطحی کاملاً بدون اصطکاک در شرایط معمول وجود ندارد.
ب) به طور کلی اگر نیروی اصطکاک نبود، چه اتفاقی در زندگی ما میافتاد؟
جواب: همیشه در حال حرکت بودیم و نمیتوانستیم در یک جا بایستیم یا کنترل حرکاتمان را حفظ کنیم.
جواب گفتوگو صفحه 53 علوم ششم
در هریک از فعالیتهای زیر، نیروی اصطکاک بیشتر باشد بهتر است یا کمتر؟ چرا؟
الف) هنگام ترمز کردن اتومبیل: بیشترتا ماشین سریعتر متوقف شود.
ب) بالا رفتن از کوه: بیشترتا کنترل بیشتری داشته باشیم و سر نخوریم.
پ) اسکی روی یخ یا برف: کمترتا راحتتر سر بخوریم.
ت) گره زدن طناب: بیشترتا گره محکمتر شود و دیگر باز نشود.
ث) اصطکاک بین اجزای دوچرخه، مثلا زنجیر و چرخدنده: کمترتا دوچرخه روانتر و سریعتر حرکت کند.
ج) هنگام هل دادن یک جسم سنگین: کمتر تا حرکت اجسام راحتتر باشد
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 53 علوم ششم
برای افزایش اصطکاک در روزهای برفی و سُرنخوردن خودروها، چه کارهایی انجام میشود؟ در این باره اطلاعات جمع آوری و نتیجه را به کلاس گزارش کنید.
برای افزایش اصطکاک در روزهای برفی و سرنخوردن خودروها:
۱- استفاده از زنجیر چرخ
۲- ریختن مخلوط شن و نمک روی سطح جاده یخزده
۳- استفاده از لاستیک عاجدار
جواب آزمایش کنید صفحه 54 علوم ششم
یک کتاب بزرگ را روی میز قرار دهید و سعی کنید به کمک یک کِش آن را به حرکت درآورید. این آزمایش را میتوانید با قراردادن چند کتاب روی هم، نیز انجام دهید. حال چند مداد استوانهای شکل را زیر کتاب قرار دهید و دوباره سعی کنید کتاب را به کمک همان کِش به حرکت در آورید. در کدام حالت، حرکت دادن کتاب راحتتر است و کِش کمتر کشیده میشود؟ علت را توضیح دهید.
کتاب روی میز با کش → سختتر حرکت میکند.
کتاب روی مدادها → راحتتر حرکت میکند، چون اصطکاک کمتر شده است.
جواب سوال صفحه54 علوم ششم
به نظر شما امروزه برای کم کردن اصطکاک از چه راههایی استفاده میکنند؟برای کم کردن اصطکاک از مواد روانساز (روغن و گریس) و ابزارهایی مثل چرخ، ساچمه و بلبرینگ استفاده میکنند.
توضیح دهید چگونه یک دانش آموز میتواند یک چمدان مسافرتی سنگین را به راحتی جابهجا کند؟
با استفاده از چرخهای چمدان، چون اصطکاک کمتر شده و تماس مستقیم با زمین کاهش مییابد.
جواب فکر کنید صفحه 54 علوم ششم
وقتی خودرو در جادهای در حال حرکت است، نیروی اصطکاک بر آن اثر میکند و سبب کاهش سرعت آن میشود. به نظر شما آیا نیروی اصطکاک بر کشتی یا هواپیمای در حال حرکت نیز اثر میکند؟
بله، بر کشتی و هواپیما هم اثر میکند، چون مایعات و هوا از مولکول تشکیل شدهاند و این مولکولها هنگام حرکت جسم، مقاومت ایجاد میکنند.
جواب آزمایش کنید صفحه 55 علوم ششم
همانند شکل، یک برگهی کاغذ را بردارید و با سرعت زیاد حرکت دهید. چه اتفاقی میافتد؟ چه نیرویی سبب خم شدن کاغذ میشود؟
کاغذ هنگام حرکت سریع خم میشود چون مقاومت هوا (نوعی اصطکاک) به لبههای آن نیرو وارد میکند.
جواب کاوشگری صفحه 55 علوم ششم
بررسی کنید «شکل جسم چه اثری روی حرکت جسم دارد».
۱- یک ماشین اسباب بازی را از بالای سطح شیبداری رها کنید.
۲- مسافتی که ماشین روی سطح افقی طی میکند تا بایستد، اندازهگیری و یادداشت کنید (تکرار آزمایش و به دست آوردن میانگین مسافت طی شده، دقت شما را بالا میبرد).
۳- مقوایی به ابعاد ۲۰ سانتی متر در ۱۰ سانتی متر ببرید و مانند شکل در ماشین قرار دهید و دوباره آن را از بالای سطح شیبدار رها کنید. مشاهدات خود را یادداشت کنید.
۴- این مقوا را با تا کردن به ابعاد دیگر در آورید و آزمایش را تکرار کنید. جدول زیر را کامل کنید.
توجه کنید: در همهی آزمایشها جرم ماشین به همراه مقوا یکسان باشد.
نتیجه: مولکولهای هوا با کاغذ برخورد میکنند، در نتیجه مقاومت هوا باعث کند شدن و توقف حرکت جسم میشود. هر چه سطح کاغذ وسیعتر باشد مقاومت هوا بیشتر شده و ماشین زودتر و سریعتر متوقف میشود.
جواب فکر کنید صفحه 56 علوم ششم
۱- نیروی مقاومت هوا بر چه نوع خودروهایی اثر کمتری دارد؟
مقاومت هوا بر خودروهایی با بدنه صاف و کشیده کمتر است.
۲- چرا هنگام نشستن هواپیماهای جنگی، در پشت آنها چتری باز میشود؟
چتر عقب هواپیمای جنگی باعث افزایش مقاومت هوا و کاهش سرعت هنگام فرود میشود.
آزمایش کنید صفحه 57 علوم ششم
الف) دو بادکنک را همانند شکل الف از یک میله یا خطکش بیاویزید و به طور مستقیم و یا با یک لولهی خودکار به وسط بادکنکها فوت کنید.
چه اتفاقی میافتد؟
جواب:
بادکنکها به هم نزدیک میشوند.
اگر سریعتر از دفعهی قبل فوت کنید، چه اتفاقی میافتد؟
جواب:
بادکنکها به هم نزدیکتر میشوند و به هم میچسبند.
پ) یک نوار کاغذی به عرض تقریبی ۴ سانتیمتر را از ورق کاغذ بِبُرید و همانند شکل پ، یک طرف آن را میان کتاب قرار دهید و فوت کنید.
چه اتفاقی میافتد؟
جواب:
نوار کاغذی به سمت بالا حرکت میکند.
اگر سریعتر از دفعهی قبل فوت کنید و هوا با سرعت بیشتری از روی کاغذ بگذرد، چه اتفاقی میافتد؟
جواب: حرکت نوار کاغذی نسبت به قبل سریعتر میگردد. با دمیدن هوا بر روی کاغذ از فشار هوای بالای کاغذ کاسته میشود، در نتیجه فشار هوا در پایین کاغذ بیشتر از فشار آن در بالا شده و در اثر این اختلاف فشار، نیرویی رو به بالا بر کاغذ وارد میشود و آن را بالا میبرد.
جواب فکر کنید صفحه 57 علوم ششم
در روزهای طوفانی امکان اینکه سقف شیروانی خانههای قدیمی کنده شود، زیاد است. آیا میتوانید این اتفاق را براساس آزمایشهای انجامشده توضیح دهید؟
جواب:
زیرا عبور سریع باد از روی سقف شیروانی باعث میشود که اختلاف فشار بین بالا و پایین سقف زیاد شود و این اختلاف فشار نیرویی رو به بالا ایجاد میکند که میتواند باعث کنده شدن سقف شود.
فعالیت صفحه 58 علوم ششم
با نظر معلم خود به چند گروه تقسیم شوید. هر گروه یک هواپیمای کاغذی درست کند و هواپیمای خود را آزمایش کند؛ سپس یک مسابقه بین هواپیماهای ساخته شده برگزار کنید. هواپیمای کدام گروه، زمان بیشتری در هوا باقی میماند و مسافت بیشتری را طی میکند؟
جواب:
هواپیمایی که اصطکاک کمتری نسبت به هوا دارد، زمان بیشتری در هوا باقی میماند و مسافت بیشتری را طی میکند.
نظرات شما بسیار ارزشمند هستند. به دیگران کمک کنید تا بیشتر بدانند. نظرات شما توسط کارشناسان بررسی، تایید و پاسخ داده می شوند. اگر ایمیلتان را وارد کنید، پاسخ کارشناسان برای شما ایمیل می شود.
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟
