گام به گام درس پنجم علوم ششم ابتدایی
درس پنجم علوم ششم دبستان با عنوان «زمین پویا» یکی از جذابترین بخشهای کتاب علوم تجربی است که دانشآموزان را با پدیدههایی مثل زلزله، آتشفشان، کوهزایی و چینخوردگی آشنا میکند.
این درس نه تنها اطلاعات علمی ارزشمندی دربارهی تحولات درونی زمین ارائه میدهد، بلکه کنجکاوی بچهها را نسبت به تغییرات طبیعی اطرافشان برمیانگیزد.
اگر شما هم به دنبال درک بهتر مفاهیم این درس هستید، استفاده از گام به گام درس پنجم علوم ششم دبستان بهترین راهکار برای تثبیت مطالب، پاسخدهی دقیق به پرسشها و آمادهسازی برای آزمونهای کلاسی است.
در ادامهی این مطلب، پاسخهای تشریحی، فعالیتها، گفتوگوها و جمعبندیهای این درس را به صورت کامل و با زبانی ساده بررسی خواهیم کرد تا یادگیری برای دانشآموزان لذتبخشتر شود.
جواب آزمایش کنید صفحه 32 علوم ششم
هر یک از گروههای کلاس، یک عدد تخم مرغ آب پز با پوست را به کلاس بیاورند.
● با انگشتان خود به پوستهی تخم مرغ فشار وارد کنید. حالا پوست تخم مرغ را بکنید. با انگشتان خود به سفیدهی تخم مرغ فشار وارد کنید.
جواب: پوستهی تخممرغ در برابر فشار انگشتان، خیلی سریع ترک میخورد و میشکند؛ اما وقتی پوست آن را جدا میکنیم و به سفیدهی تخممرغ فشار میدهیم، چون نرمتر است، به راحتی له میشود یا انگشت در آن فرو میرود. این تفاوت نشاندهندهی ساختار متفاوت لایههای سطحی و درونی تخممرغ است.
● چگونگی عکسالعمل پوسته و سفیدهی تخم مرغ را با هم مقایسه کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.
جواب: پوستهی تخممرغ، سخت و شکننده است؛ در حالی که سفیدهی تخممرغ، نرم و انعطافپذیر است. بنابراین در برابر فشار، پوسته میشکند، اما سفیده تغییر شکل میدهد. این تفاوت شبیه به ساختار پوسته زمین و گوشته است که یکی سختتر و دیگری نیمهمذاب و نرمتر است.
● سپس تخم مرغ را به وسیلهی چاقو از وسط نصف کنید و لایههای آن را با لایههای زمین مقایسه کنید.
جواب: ساختار تخممرغ شباهت زیادی به ساختار زمین دارد. پوستهی تخممرغ مانند پوسته زمین است که نازک و شکننده است، سفیده مانند گوشته زمین است که از مواد نرمتر و نیمهمذاب تشکیل شده، و زردهی آن نیز مانند هسته زمین است که در مرکز قرار دارد. این مقایسه به ما کمک میکند بهتر لایههای زمین را در درس پنجم علوم ششم بشناسیم و درک کنیم.
جواب کاوشگری صفحه 33 علوم ششم
۱- یک قطعه چوب خشک و یک قطعه چوبِ تَر با قطر تقریبی یک سانتیمتر و طول ۷۰ سانتیمتر بردارید. چوبها را طوری روی میز محکم ببندید که فاصلهی ابتدای هر دو تا لبهی میز یکسان باشد.
۲- از هر یک از چوبها یک وزنهی ۲۰۰ گرمی آویزان کنید (فاصلهی محل قرار گرفتن وزنهها با انتهای هر دو چوب باید یکسان باشد). چه چیزی مشاهده میکنید؟ فاصلهی وزنه تا زمین را اندازهگیری و یادداشت کنید.
۳- قسمت دو را با وزنههای ۳۰۰ و ۳۵۰ گرمی تکرار و مشاهدات خود را در جدول زیر یادداشت کنید.
نتیجهی کاوش:
چوب خشک بسیار راحتتر میشکند. وقتی چوب را تَر میکنیم، قدرت خم شدن آن بالا میرود و ممکن است تا انتها خم شود ولی نشکند. اما چوب خشک به دلیل نداشتن رطوبت، مقاومت کمتری در برابر فشار دارد و زودتر میشکند. بنابراین، چوب تر انعطافپذیرتر و چوب خشک شکنندهتر است.
جواب فکر کنید صفحه 34 علوم ششم دبستان
آیا همهی زمینلرزهها باعث خرابی در سطح زمین میشوند؟ چرا؟
پاسخ:
خیر، همهی زمینلرزهها باعث خرابی نمیشوند؛ زیرا بسیاری از آنها خفیف هستند و قدرت کمی دارند. زمینلرزههای خفیف معمولاً فقط مقدار کمی از انرژی درونی زمین را آزاد میکنند و به سطح زمین آسیبی نمیزنند. این نوع لرزهها حتی میتوانند از وقوع زمینلرزههای بزرگتر در آینده جلوگیری کنند، چون انرژی نهفته در لایههای درونی زمین بهتدریج آزاد میشود.
جواب علم و زندگی صفحه 34 علوم ششم
با توجه به تأثیرات زمین لرزههایی که باعث خسارتهایی در محیط زندگی میشود، جدول زیر را تکمیل کنید.
نکته آموزشی:
زمینلرزهها علاوه بر خسارتهای مالی و جانی، میتوانند زندگی روزمره انسانها را از جنبههای گوناگون مختل کنند. آگاهی از این اثرات به ما کمک میکند تا آمادگی بیشتری برای مقابله با این پدیده طبیعی داشته باشیم.
جواب فکر کنید صفحه 35 علوم ششم
یکی از بازیکنان فوتبال در مسابقهای بر اثر برخورد با بازیکن حریف، دچار شکستگی ساق پا شد؛ پس از چند ماه استراحت و درمان، دوباره به میدان بازی فوتبال برگشت. به نظر شما اگر همان پای این بازیکن، دوباره آسیب ببیند، احتمال شکستگی پای او در کدام قسمت بیشتر است؟
جواب:
احتمال شکستگی در همان قسمت قبلی بیشتر است، زیرا محل شکستگی قبلی ممکن است استحکام اولیه خود را به طور کامل به دست نیاورده باشد و مقاومت کمتری نسبت به دیگر قسمتهای پا داشته باشد.
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 36 علوم ششم
دربارهی مهمترین زمینلرزههای ۵۰ سال اخیر ایران، از نظر محل وقوع و خسارتهای وارد شده، اطلاعات جمعآوری کنید و به کلاس گزارش دهید.
پاسخ:
-
زلزله بوئینزهرا (سال ۱۳۴۱)
این زلزله با شدت ۷/۲ ریشتر در استان قزوین رخ داد و بیش از ۱۰ هزار نفر کشته شدند. یکی از مرگبارترین زمینلرزههای نیمقرن گذشته در ایران به شمار میآید. -
زلزله طبس (سال ۱۳۵۷)
با شدت ۷/۷ ریشتر به وقوع پیوست و منجر به کشته شدن حدود ۱۹ هزار و ۶۰۰ نفر و تخریب ۱۶ روستا شد. این زلزله یکی از تلخترین حوادث طبیعی ایران محسوب میشود. -
زلزله رودبار و منجیل (سال ۱۳۶۹)
با شدت ۷/۴ ریشتر باعث مرگ ۳۵ هزار نفر و تخریب گسترده در استان گیلان و زنجان شد. -
زلزله بم (سال ۱۳۸۲)
یکی از فاجعهبارترین زمینلرزههای تاریخ ایران بود که با شدت ۶/۶ ریشتر، جان ۴۱ هزار نفر را گرفت و بخش بزرگی از شهر تاریخی بم را ویران کرد. -
زلزله آذربایجان شرقی (سال ۱۳۹۱)
در این حادثه با شدت ۶/۲ ریشتر، حدود ۳۱۰ نفر کشته و بیش از ۱۸۰۰ نفر مجروح شدند. -
زلزله سرپل ذهاب کرمانشاه (سال ۱۳۹۶)
با شدت ۷/۳ ریشتر، این زلزله در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۹۶ رخ داد و منجر به ۶۲۰ کشته، ۹۳۸۸ مجروح و بیخانمان شدن حدود ۷۰ هزار نفر شد.
در کدام کشور، هر ساله تعداد زیادی زمینلرزههای شدید رخ میدهد؟ برای جلوگیری از خسارتهای ناشی از زمینلرزه، چه تدابیری اندیشیدهاند؟
پاسخ:
در کشور ژاپن، سالانه تعداد زیادی زمینلرزه اتفاق میافتد. برای کاهش خطرات زلزله، اقدامات زیر انجام شده است:
-
ساختوساز مطابق با استانداردهای ضدزلزله
تمام ساختمانها طبق قوانین ایمنی در برابر زلزله ساخته میشوند. -
نصب تجهیزات ایمنی خودکار
مثلاً دستگاههایی که بهمحض احساس لرزش، جریان گاز را قطع میکنند تا از انفجار و آتشسوزی جلوگیری شود. -
استفاده از خانههای سبک و فومی ضدزلزله
در برخی مناطق، از سازههای سبک با خاصیت جذب لرزه استفاده میشود تا میزان خسارت کاهش یابد.
جواب فعالیت صفحه 36 علوم ششم
با کمک معلم خود و متخصصان مانور زمینلرزه، مکانهای امن مدرسه خود را شناسایی کنید و شیوهی پناهگیری مناسب را در کلاس تمرین کنید.
پاسخ:
مکانهای امن در مدرسه شامل زیر میزها، کنار دیوارهای محکم، دور از پنجرهها و قفسههای بلند است.
شیوهی پناهگیری مناسب این است که هنگام وقوع زمینلرزه، روی یک زانو بنشینیم، دستان خود را به حالت قلابشده روی سر قرار دهیم و در مکان امن باقی بمانیم تا لرزش تمام شود.
جواب فعالیت صفحه 36 علوم ششم دبستان
هنگام پختن برنج در کنار مادر خود بایستید و در زمان جوشیدن، آن را به دقت مشاهده کنید. مشاهدات خود را بنویسید.
جواب:
هنگام جوشیدن آب برنج، حبابهایی از کف قابلمه تشکیل میشوند و به سمت بالا حرکت میکنند. چون شعلهی آتش در زیر قابلمه قرار دارد، حرارت بیشتر به قسمت پایین ظرف میرسد. دمای بالای این قسمت باعث میشود آب زودتر به جوش بیاید، به بخار تبدیل شود و حبابهایی تشکیل شوند که به بالا حرکت میکنند.
اگر شعلهی حرارت زیر ظرف برنج را کاهش یا افزایش دهیم، چه اتفاقی میافتد؟
جواب:
افزایش شعله باعث میشود آب سریعتر بجوشد و تعداد حبابهای بخار آب بیشتر شود. اگر شعله را کم کنیم، آب آرامتر جوش میزند و تعداد حبابها نیز کمتر میشود
جوشیدن آب برنج را با جوشش مواد مذاب درون زمین مقایسه کنید.
جواب:
درون زمین نیز مانند قابلمه، گرمای زیاد باعث میشود مواد مذاب به جوش بیایند. این مواد در حین جوشش، گازهایی مانند بخار آب، گوگرد و دیاکسید کربن تولید میکنند که به سمت سطح زمین حرکت کرده و از دهانهی آتشفشان خارج میشوند. درست مثل بخار آب در قابلمه، این گازها نیز به علت حرارت زیاد از درون زمین خارج میشوند.
جواب فعالیت صفحه 36 علوم ششم دبستان
در گروه خود، مقداری خاک رس را با آب، مخلوط و گل رس تهیه کنید. سپس آن را به شکل مخروط آتشفشانی در آورید که دهانهی آن فرو رفته است. پس از خشک شدن، مقداری مادهی شیمیایی آمونیم دیکرومات در دهانهی آن بریزید و با نظارت معلم خود، آن را با شعلهی کبریت روشن و نتیجه را مشاهده کنید.
جواب:
آمونیم دیکرومات یک مادهی جامد به رنگ نارنجی است. پس از روشن شدن با شعلهی کبریت، این ماده وارد یک واکنش شیمیایی گرمازا میشود. در این فرآیند، گاز نیتروژن، بخار آب و یک مادهی جامد سبز رنگ به نام اکسید کروم تولید میشود.
واکنش آمونیم دیکرومات بسیار سریع اتفاق میافتد و گرمای زیادی تولید میکند؛ بهطوریکه ظاهری شبیه به فوران آتشفشان ایجاد میکند.
جمعآوری اطلاعات صفحه ۳۸ علوم ششم دبستان
در مورد آتشفشانهایی که در سالهای اخیر فعال بودهاند و همچنین کاربرد سنگهای آتشفشانی مانند پوکهی معدنی و سنگ پا، اطلاعات جمعآوری کنید و به کلاس گزارش دهید.
پاسخ :
در سالهای اخیر، آتشفشانهای فعالی در نقاط مختلف جهان فوران کردهاند. بهعنوان مثال:
-
آتشفشان اتنا در ایتالیا یکی از فعالترین آتشفشانهای اروپا است که در سالهای اخیر چندین بار فوران کرده است.
-
آتشفشان تال در فیلیپین نیز در سال ۲۰۲۰ فعال شد و دود و خاکستر زیادی به هوا فرستاد.
-
همچنین آتشفشان کیلاوئا در هاوایی نیز در سالهای اخیر فعالیت زیادی داشته است.
سنگهای آتشفشانی، از موادی هستند که در هنگام فوران آتشفشان از درون زمین بیرون میآیند.
دو نمونه مهم آنها:
-
پوکه معدنی:
-
سبک و متخلخل است (پر از سوراخهای ریز است)
-
در ساختمانسازی استفاده میشود چون سبک است و عایق گرما و صداست
-
در گلدانها و باغبانی هم بهکار میرود تا خاک هوا بخورد و بهتر آب را نگه دارد
-
-
سنگ پا:
-
برای تمیز کردن پوستهای مردهی کف پا و بدن استفاده میشود
-
در گذشته به آن «سنگ حمام» هم میگفتند
-
چون زبر است، در مصارف بهداشتی و نظافتی کاربرد دارد
جواب آزمایش کنید صفحه 38 علوم ششم
آیا میخواهید یکی از گازهای آتشفشانی را تولید کنید؟
۱. مقداری جوش شیرین را در یک لیوان بریزید.
۲. سپس به آن مقداری سرکه اضافه کنید.
۳. مشاهدات خود را یادداشت و به کمک معلم خود نوع گاز حاصل را تعیین کنید.
پاسخ:
وقتی سرکه را به جوش شیرین اضافه میکنیم، بهسرعت واکنشی شیمیایی اتفاق میافتد و گازی تولید میشود. در این واکنش، گاز کربن دیاکسید (CO₂) آزاد میشود که باعث ایجاد حباب و فوران محتویات لیوان میگردد. این گاز، یکی از گازهای موجود در آتشفشانها نیز هست.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه 38علوم ششم
دربارهی آتشفشانها اطلاعات و جدول زیر را تکمیل کنید.
جواب فکر کنید صفحه 38 علوم ششم
ساکنان مناطق آتشفشانی چه موارد ایمنی را باید رعایت کنند؟
جواب:
ساکنان مناطق آتشفشانی باید آمادهی تخلیهی سریع محل باشند، به مکانهای امن پناه ببرند، تمامی درها و پنجرهها را ببندند، از جاهای گود هنگام فوران مواد مذاب فاصله بگیرند و بدن خود را از مواد شیمیایی موجود در خاکسترهای آتشفشان محافظت کنند.
نظرات شما بسیار ارزشمند هستند. به دیگران کمک کنید تا بیشتر بدانند. نظرات شما توسط کارشناسان بررسی، تایید و پاسخ داده می شوند. اگر ایمیلتان را وارد کنید، پاسخ کارشناسان برای شما ایمیل می شود.
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟
