گام به گام درس سوم علوم ششم ابتدایی
یادگیری علوم تجربی در پایه ششم دبستان، نقشی کلیدی در شکلگیری تفکر علمی و مهارتهای حل مسئله در دانشآموزان دارد. درس سوم علوم ششم با عنوان «کارخانهی کاغذسازی»، یکی از مهمترین بخشهای کتاب است که مفاهیمی مانند بازیافت، ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی مواد، و مراحل تولید کاغذ را آموزش میدهد. در این مقاله، با ارائهی گام به گام درس سوم علوم ششم دبستان، به بررسی دقیق سوالات، فعالیتها، و پرسشهای «جمعآوری اطلاعات» میپردازیم.
استفاده از پاسخ سوالات علوم ششم ابتدایی، بهویژه به صورت گامبهگام، به تقویت یادگیری عمیق و آمادهسازی بهتر برای امتحانات کمک میکند. از سوی دیگر، این درس بهواسطهی پرداختن به موضوعات روز همچون حفاظت از محیطزیست و کاهش مصرف منابع، دانشآموزان را برای زندگی مسئولانهتر در آینده آماده میسازد.
در ادامهی این مطلب، پاسخ فعالیتهای درس سوم علوم ششم، نکات مهم آموزشی، و نکتههای مفهومی به زبان ساده و قابل فهم بیان شدهاند تا بتوانید به راحتی مطالب را مرور کرده و یاد بگیرید.
جواب سوال صفحه ۱۸ علوم ششم
در درس قبل آموختید که با افزایش جمعیت، مصرف سالانهی کاغذ در سراسر دنیا به شدت افزایش یافته است؛ به طوری که سالانه باید میلیونها تُن کاغذ تولید شود. به نظر شما تولید این مقدار کاغذ به روشهای سنتی و دستی امکانپذیر است؟
جواب:
خیر، با توجه به افزایش جمعیت، مصرف سالانه کاغذ در سراسر جهان بسیار زیاد شده است. از آنجایی که روشهای سنتی به نیروی انسانی زیاد و زمان طولانی نیاز دارند، تولید این مقدار کاغذ با روشهای دستی ممکن نیست؛ بنابراین، فقط با روشهای صنعتی میتوان این حجم از کاغذ را تولید کرد.
شکلهای زیر، بخشهایی از یک کارخانهی کاغذسازی را نشان میدهد.
چه نوع مواد و وسایلی در این کارخانه بهکار رفته است؟ جنس وسایل به کار رفته چیست؟
جواب:
در کارخانهی کاغذسازی از وسایلی مثل مخزنهای آهنی برای ساخت خمیر کاغذ، غلتکهای بزرگ برای صاف کردن خمیر، و منبع سوخت استفاده شده است. جنس بیشتر وسایل بهکار رفته در کارخانه آهن است، زیرا آهن مقاوم و محکم است و در برابر حرارت و فشار زیاد تحمل بالایی دارد.
جمعآوری اطلاعات صفحه ۱۹ علوم ششم دبستان
فهرستی از صنایع استان، شهر یا روستای خود تهیه و کاربردهای آهن را در هر مورد بهطور جداگانه مشخص کنید.
پاسخ
در شهر یا استان ما، صنایع مختلفی وجود دارند که در آنها از فلز آهن به روشهای گوناگون استفاده میشود. آهن یکی از پرکاربردترین فلزها در زندگی امروز ماست و در ساخت بسیاری از وسایل و سازهها نقش مهمی دارد.
نمونههایی از صنایع و کاربردهای آهن در آنها:
-
صنعت ساختمانسازی:
در ساختن اسکلت ساختمانها، ستونها، تیرآهنها، میلگرد و درهای فلزی از آهن استفاده میشود. این کاربرد به استحکام و مقاومت ساختمان کمک میکند. -
صنعت خودروسازی:
بدنهی ماشینها، موتور، شاسی و قطعات داخلی خودروها از آهن و آلیاژهای آن ساخته میشوند. -
صنایع لولهکشی و انتقال آب:
برای ساخت لولههای فلزی، شیرآلات و مخازن فلزی از آهن استفاده میشود. -
پلسازی و ساخت جادهها:
آهن در ساخت پلهای بزرگ، گاردریلها و پایههای فلزی جادهها به کار میرود. -
کارگاههای ابزارسازی:
ابزارهایی مانند آچار، پیچگوشتی، چکش، انبردست و قیچی فلزی از جنس آهن ساخته میشوند. -
صنایع ریلی:
برای ساخت ریل قطار، واگنها و سازههای مربوط به ایستگاههای قطار از آهن استفاده میشود. -
بازیافت آهنآلات فرسوده:
آهنهایی که از وسایل قدیمی مثل یخچال، بدنه ماشینهای فرسوده و لوازم خانگی جمعآوری میشوند، در کارخانههای بازیافت دوباره ذوب و استفاده میشوند. این کار هم به محیط زیست کمک میکند و هم مقرون بهصرفه است.
جواب فکر کنید صفحه ۱۹ علوم ششم
چرا برای خشک کردن خمیر کاغذ و تبدیل آن به ورقههای نازک کاغذ از غلتکهای بزرگ آهنی استفاده میکنند؟ (دو دلیل)
پاسخ:
۱. چون آهن فلزی سخت و مقاوم است و غلتک آهنی با فشار زیاد میتواند مقدار زیادی از آب موجود در خمیر کاغذ را خارج کند.
۲. آهن رسانای خوبی برای گرماست و باعث میشود خمیر کاغذ سریعتر خشک شود.
توضیح بیشتر:
در کارخانههای کاغذسازی، خمیر کاغذ بسیار مرطوب است. برای اینکه این خمیر به ورقههای نازک و خشک کاغذ تبدیل شود، آن را از بین غلتکهای سنگین و داغ آهنی عبور میدهند. این غلتکها هم با فشار مکانیکی آب خمیر را میگیرند و هم با انتقال گرما، رطوبت را سریعتر بخار میکنند.
جواب آزمایش کنید صفحه 20 و 21 علوم ششم
۱. یک لیوان آب و روغن، سپس چوب پنبه و آهن داخل لیوان بیندازید. چه چیزی مشاهده میکنید؟
جواب:
قطعه آهن به ته لیوان میرود چون چگالی (نسبت جرم به حجم) بالاتری دارد. چوب پنبه روی سطح باقی میماند چون چگالی آن کمتر است و روی آب و روغن شناور میماند.
۲. وزن کردن قطعههای چوبی، پلاستیکی و فلزی هماندازه روی ترازو. چه مشاهده میکنید؟
جواب:
کفهای که قطعه فلزی (آهنی) در آن قرار دارد پایینتر میرود، چون جرم فلز بیشتر از چوب و پلاستیک است. پس با اینکه اندازهها یکسان هستند، جرم فلز از بقیه بیشتر است.
-
آزمون ضربه و خراشیدن با میلههای چوبی، پلاستیکی و آهنی همشکل:
الف) با یک جسم سنگین مثل چکش بر سر هر سه میله ضربههای یکسانی وارد کنید. چه چیزی مشاهده میکنید؟
جواب:
ب) ابتدا نوک قاشق آهنی را محکم روی قاشق چوبی و پلاستیکی بکشید؛ سپس قاشق چوبی را بردارید و محکم روی قاشق آهنی و پلاستیکی بکشید.
جواب:
وقتی قاشق آهنی را روی قاشق چوبی و پلاستیکی میکشیم، قاشق چوبی و پلاستیکی ساییده میشوند و روی آنها خط میافتد. اما وقتی قاشق چوبی را روی قاشق آهنی میکشیم، روی قاشق آهنی خطی نمیافتد. یعنی آهن در برابر ساییدگی مقاومت بیشتری دارد.
جواب سوال صفحه ۲۲ علوم ششم دبستان
با توجه به شکلها و آزمایشهایی که انجام دادید، ویژگیهای عمومی فلزها را بنویسید (یکی از ویژگیها در زیر نوشته شده است).
جواب:
۱. به غیر از جیوه، همهی فلزها در دمای معمولی جامد هستند.
۲. رسانای خوب گرما هستند.
۳. رسانای جریان برق هستند.
۴. سطح صاف و صیقلی دارند.
۵. چکشخوارند و قابلیت مفتول شدن دارند.
۶. دمای ذوب، چگالی و سختی بالایی دارند.
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه ۲۲ علوم ششم
با کمک بزرگترها و با استفاده از اینترنت و منابع دیگر دربارهی «آهن زنگ نزن» اطلاعاتی را جمعآوری کنید و بهصورت روزنامهی دیواری به کلاس گزارش دهید.
جواب:
اگر روکشی از عنصر کروم یا روی و یا منگنز به روی فلز آهن کشیده شود، آهن زنگنزن تولید میشود. به آهن زنگنزن، آهن گالوانیزه یا آهن سفید هم میگویند. در این نوع آهن، فلز آهن توسط کروم یا روی یا منگنز در برابر زنگزدن و خوردگی محافظت میشود. از این نوع آهن در ساخت بامهای شیروانی، دکلها، وسایل خانگی و ابزارهای صنعتی استفاده میکنند. در واقع این فلزات نمیگذارند اکسیژن با آهن ترکیب شود و اکسید آهن (زنگ آهن) تولید کند که باعث آسیب و ضرر اقتصادی زیادی میشود. چون زنگ زدن آهن باعث پوسیدگی و تخریب آن میشود، هر سال هزینههای زیادی صرف تعویض آهنآلات زنگزده در جهان میشود
جواب فکر کنید صفحه ۲۲ علوم ششم
برای ساختن هر یک از وسایل زیر از کدام یک از فلزهای آهن، مس، آلومینیم و طلا استفاده میکنند؟ به چه دلیل؟
پاسخ:
-
زیورآلات: از طلا استفاده میشود، چون طلا فلزی است که زنگ نمیزند، درخشندگی زیادی دارد و ظاهری زیبا و جذاب دارد.
-
بدنهی اتومبیل: از آهن استفاده میشود، زیرا آهن فلزی محکم، سخت و چکشخوار است و مقاومت خوبی در برابر فشار دارد.
-
روکش قرص: از آلومینیوم استفاده میشود، چون آلومینیوم سبک، شکلپذیر و قابل تبدیل به ورقههای نازک است.
-
سیم برق: از مس استفاده میشود، زیرا مس رسانای بسیار خوبی برای جریان برق است و در صنایع الکتریکی کاربرد فراوانی دارد.
-
فرقان (اجاق ذغالی): از آهن استفاده میشود، چون آهن تحمل گرمای بالا را دارد و مقاوم است.
-
بدنهی دوچرخه: از آهن به کار میبرند، چون بدنه دوچرخه نیاز به استحکام و تحمل وزن دارد و آهن این ویژگی را دارد.
آزمایش کنید صفحه ۲۳ علوم ششم دبستان
چند عدد میوه مانند لیموترش، پرتقال و کیوی، سرکهی ترشی و مقداری محلول رقیق جوهر نمک و کاغذ پی اچ آماده کنید. تکهای از کاغذ پی اچ را به هر یک از مواد آغشته کنید. مشاهدات خود را بنویسید (کاغذ پی اچ وسیلهی شناسایی اسیدها است).
جواب:
پس از آغشته کردن کاغذ پی اچ به مواد مختلف، تغییر رنگ کاغذ مشاهده میشود. اسیدها باعث قرمز شدن کاغذ پی اچ میشوند. هرچه تغییر رنگ کاغذ بیشتر به قرمز نزدیک شود، اسید قویتر است.
مشاهدات:
-
لیموترش: رنگ کاغذ پی اچ کاملاً قرمز شد ← اسید قوی
-
پرتقال: رنگ کاغذ پی اچ نارنجی مایل به قرمز شد ← اسید متوسط
-
کیوی: رنگ کاغذ پی اچ کمی نارنجی شد ← اسید ضعیف
-
سرکه ترشی: رنگ کاغذ پی اچ قرمز پررنگ شد ← اسید نسبتاً قوی
-
جوهر نمک (رقیق): رنگ کاغذ پی اچ قرمز تیره شد ← اسید بسیار قوی
جمعآوری اطلاعات – صفحه ۲۳ علوم ششم دبستان
۱- در زندگی روزانه از جوهرنمک در چه کارهایی استفاده میکنیم؟
جواب:
جوهرنمک یک مادهی اسیدی قوی است که در خانهها بیشتر برای نظافت و پاکسازی مورد استفاده قرار میگیرد. از آن معمولاً برای تمیز کردن لکههای آهکی در حمام، دستشویی، سینک ظرفشویی و کاشیها استفاده میشود. همچنین میتوان از آن برای از بین بردن برخی لکههای رنگی سخت نیز بهره گرفت.
۲- هنگام استفاده از جوهرنمک در خانه چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
جواب:
جوهرنمک یک اسید قوی و خورنده است و باید با احتیاط فراوان از آن استفاده کرد. هنگام کار با جوهرنمک باید از تماس مستقیم آن با پوست، بهویژه دستها جلوگیری کرد و حتماً از دستکش استفاده نمود. همچنین نباید بخارهای آن را تنفس کرد، چون میتواند باعث آسیب به دستگاه تنفسی شود. بهتر است در محیطهای باز یا با تهویهی مناسب از آن استفاده شود و آن را دور از دسترس کودکان قرار داد.
آزمایش کنید صفحه ۲۳ علوم ششم
۱- سه لیوان بردارید و آنها را شمارهگذاری کنید. داخل هر کدام یک تکهی خرد شده از سنگ مرمر بیندازید؛ سپس به لیوان اولی ۱۰ میلیلیتر آب، به دومی ۱۰ میلی لیتر سرکه و به سومی ۱۰ میلی لیتر جوهرنمک اضافه کنید. پس از نیم ساعت مشاهدات خود را یادداشت کنید.
جواب:
سنگ مرمر در جوهر نمک حل میشود، ولی در سرکه فقط مقداری از آن حل میشود و در آب حل نمی شود.
۲- یک گیاه (مانند گل رز و…) را به کلاس بیاورید و به کمک پَنس و پنبه یکی از برگهای آن را به جوهر نمک آغشته کنید. پس از نیم ساعت مشاهدات خود را یادداشت کنید.
جواب:
جوهر نمک با جذب آب موجود در برگ گیاه آن را خشک میکند و میسوزاند.
فکر کنید صفحه ۲۴ علوم ششم
چرا ورود فاضلاب کارخانه به رودخانهها، مزارع و… به آنها آسیب میرساند؟
جواب:
زیرا فاضلاب کارخانهها که اغلب خاصیت اسیدی دارند، باعث لطمه دیدن یا مرگ جانداران میشود.
گفتوگو صفحه ۲۴ علوم ششم
در شکلهای زیر میزان برق مصرفی برای تهیهی کاغذ از مادهی اولیه (تنهی درخت) و بازیافت کاغذهای باطله نشان داده شده است. این روشها را از جنبههای زیر باهم مقایسه کنید:
-
الف) مقدار مصرف برق:
در روش بازیافت کاغذ، مقدار برق مصرفی بسیار کمتر است و در مصرف برق صرفهجویی میشود. -
ب) آلودگی هوا:
در روش تهیه کاغذ از چوب، به دلیل قطع درختان و فعالیت کارخانهها، آلودگی هوا افزایش مییابد. اما بازیافت کاغذ باعث کاهش آلودگی هوا میشود. -
ج) قیمت تمامشده:
هزینه تولید کاغذ از چوب بیشتر است. در حالی که بازیافت کاغذ با هزینه کمتر انجام میشود. -
د) مقدار مصرف آب:
در روش بازیافت، مقدار آب مصرفی کمتر است و صرفهجویی بیشتری در مصرف آب میشود.
جمعآوری اطلاعات صفحه ۲۴ علوم ششم
دربارهی یک کارخانه در محل زندگی خود اطلاعاتی جمعآوری و بهصورت روزنامه دیواری به کلاس گزارش کنید.
نمونه اول: کارخانه تولید کبریت
-
الوار چوب وارد کارخانه شده و به اندازههای مناسب بریده میشود.
-
این چوبها توسط دستگاه خردکن تبدیل به چوب کبریت میشوند.
-
چوبهای آماده شده در دستگاه جداساز غربال میشوند تا چوبهای سالم باقی بمانند.
-
چوبها با پارافین و مواد شیمیایی مخصوص سر کبریت آغشته میشوند.
-
قوطیهای کبریت از ورقهای چاپشده ساخته میشوند و طرفین آن با ماده اشتعالزا پوشش داده میشود.
-
کبریتها در بستههای ۱۲ تایی، سپس در کارتنهای ۱۲۰ تایی بستهبندی و آماده ارسال میشوند.
نمونه دوم: کارخانه ساخت بستنی
-
مواد اولیه خشک و مایع وزنگیری و ترکیب میشوند.
-
ترکیب حرارت داده و پاستوریزه میشود تا میکروبها از بین بروند.
-
مایع پاستوریزه برای چند ساعت در دمای پایین عملآوری میشود.
-
مایع سرد شده و در دمای منفی یخ میزند.
-
تکههای میوه، مغز، شکلات یا طعمدهنده به آن افزوده میشود.
-
در ظروف مختلف مثل لیوانی، قیفی و لیتری بستهبندی میشود.
-
بستنیها برای سفت شدن از تونل انجماد عبور داده میشوند و در دمای منفی ۲۵ درجه در سردخانه نگهداری میشوند.
-
بستهبندی نهایی انجام شده و برای فروش به بازار عرضه میشوند.
نظرات شما بسیار ارزشمند هستند. به دیگران کمک کنید تا بیشتر بدانند. نظرات شما توسط کارشناسان بررسی، تایید و پاسخ داده می شوند. اگر ایمیلتان را وارد کنید، پاسخ کارشناسان برای شما ایمیل می شود.
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟
