گام به گام درس ششم علوم پایه هفتم
از میان تمام پدیدههای طبیعی، هیچچیز بهاندازهی سفر آب روی زمین پیوسته، پرتحرک و زندگیبخش نیست. این حرکت بیوقفه آب در طبیعت، نهتنها زمین را سیراب میکند؛ بلکه به ما یاد میدهد چطور مفاهیم علمی را در دنیای واقعی ببینیم و درک کنیم.
در گام به گام درس ششم علوم پایه هفتم، با نگاهی دقیق و آموزشی به موضوع چرخه آب، بارندگی، نفوذ، روانآبها و منابع زیرزمینی پرداخته شده است. پاسخها بهگونهای تنظیم شدهاند که درک مفاهیم برای دانشآموز ساده شود و یادگیری هدفمند، کاربردی و همراه با درک عمیقتری از محیط اطراف رقم بخورد.
جواب سوال گفتوگو کنید صفحه 49 درس ششم علوم پایه هفتم
در گروه خود درباره اینکه چرا مقدار بارندگی در شهرهای کشورمان با هم فرق دارد، گفتوگو کنید.
جواب: مقدار بارندگی در شهرهای مختلف کشور به دلایل گوناگونی با هم فرق دارد. برخی از مهمترین عوامل تاثیرگذار عبارتاند از:
- موقعیت جغرافیایی: شهرهایی که نزدیک دریاها یا در مسیر بادهای مرطوب هستند، مانند شهرهای شمالی ایران، بارندگی بیشتری دارند. در حالی که مناطق داخلی یا کویری مانند یزد و کرمان، به دلیل دوری از منابع رطوبت، بارندگی کمتری دارند.
- ارتفاع از سطح دریا: مناطق کوهستانی بهویژه در غرب کشور، بهدلیل ارتفاع زیاد و برخورد ابرهای مرطوب با کوهها، بارندگی بیشتری دارند.
- جهت بادهای غالب: اگر بادهای مرطوب از سمت دریا وارد کشور شوند، مناطقی که در مسیر این بادها قرار دارند، بارش بیشتری تجربه میکنند.
- دما و نوع اقلیم: در مناطق گرم و خشک تبخیر بیشتر است و شرایط برای بارش سختتر فراهم میشود، در حالیکه مناطق معتدل یا سردسیر شرایط مساعدتری برای تشکیل ابر و بارش دارند.
بههمین دلایل است که شهرهایی مثل رشت و ساری بسیار پرباران هستند، اما شهرهایی مثل زاهدان یا یزد، بارندگی بسیار کمی دارند.
جواب سوال آزمایش کنید صفحه 49 درس ششم علوم پایه هفتم
وسایل و مواد: بشر (یا لیوان) 2 عدد، مقداری نایلون،کش و یخ
روش آزمایش:
- دو بشر (یا لیوان) را بردارید. یک سوم حجم یکی از آنها را با آب گرم پرکنید و دیگری را خالی بگذارید.
- دهانه هر دو ظرف را با پوشش نایلونی ببندید و روی پوشش نایلونی قطعههای یخ بریزید. سپس مشاهدات خود را یادداشت کنید
جواب: در این فعالیت، دو بشر یا لیوان برمیداریم. یکی را تا یکسوم با آب گرم پر میکنیم و دیگری را خالی میگذاریم. سپس دهانهی هر دو ظرف را با نایلون میپوشانیم و چند تکه یخ روی نایلونها قرار میدهیم. پس از مدتی، روی سطح زیرین نایلون ظرف اول که حاوی آب گرم است، قطرههای آب تشکیل میشود. این در حالی است که در ظرف دوم چنین چیزی دیده نمیشود یا بسیار کم است.
این اتفاق به دلیل تبخیر آب گرم و برخورد بخار آن با نایلون سردشده توسط یخهاست. بخار آب در تماس با سطح سرد، سرد شده و به قطرههای مایع تبدیل میشود. این پدیده همان تراکم بخار آب است که یکی از مراحل مهم در چرخهی طبیعی آب روی زمین محسوب میشود.
- در کدام ظرف باران تشکیل میشود؟
جواب: در ظرفی که داخل آن آب گرم ریخته شده، قطرههای آب تشکیل میشود؛ بنابراین در این ظرف باران بهصورت شبیهسازیشده به وجود میآید.
در کدام ابر و باران تشکیل میشود؟
جواب: در ظرفی که داخل آن آب گرم ریخته شده، قطرههای آب تشکیل میشود؛ بنابراین در این ظرف باران بهصورت شبیهسازیشده به وجود میآید.
علت آن را توضیح دهید.
جواب: علت این پدیده، وجود بخار آب ناشی از گرما و سردشدن آن در اثر تماس با سطح سرد نایلون است. بخار آب زمانی که به سطح سرد برخورد میکند، سرد شده و تبدیل به قطرههای آب میشود. این فرآیند دقیقا مشابه اتفاقی است که در جو زمین رخ میدهد؛ بخار آب در هوا به دلیل سرما در لایههای بالاتر جو، به مایع تبدیل میشود و ابر و در ادامه باران را شکل میدهد.
جواب سوال فعالیت صفحه 50 درس ششم علوم پایه هفتم
در یک روز بارانی با استفاده از یک ظرف و خطکش میزان بارندگی را در محل زندگی خود اندازهگیری کنید.اگر این آزمایش را با چند ظرف مختلف انجام دهید، چه نتیجهای میگیرید؟
راهنمایی: در صورت نبود بارندگی از آبپاش استفاده کنید. توجه کنید که آب آبپاش کل مساحت ظرف را دربر گیرد.
جواب: میزان بارندگی به مساحت دهانه ظرف ربطی ندارد؛ بلکه به ارتفاع آب جمعشده بستگی دارد. یعنی باران در همهی ظرفها به اندازه یکسانی میبارد، فقط اگر زاویه، محل و شرایط دریافت بارش یکسان باشد. این آزمایش نشان میدهد که مقدار بارندگی را میتوان با هر ظرفی اندازهگیری کرد، فقط باید خطکش را عمود بر سطح ظرف قرار داد و آب بهصورت یکنواخت در ظرف جمع شده باشد.
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 50 درس ششم علوم پایه هفتم
در یک فعالیت گروهی، درباره بارورکردن ابرها و تشکیل باران مصنوعی تحقیق، و نتیجه را بهصورت یک دادهنما یا پردهنگار به کلاس گزارش کنید
جواب: بارورسازی ابرها یک روش علمی است که برای افزایش میزان بارندگی در مناطقی با کمبود بارش یا خشکسالی استفاده میشود. در این روش، مواد خاصی مانند یدید نقره یا نمک با استفاده از هواپیما، راکت یا پهپاد به داخل ابرهای مناسب تزریق میشود.
این مواد باعث میشوند ذرات بخار آب موجود در ابرها به دور آنها جمع شوند و قطرههای آب سنگینتری تشکیل شود که در نهایت به شکل باران فرو میریزند. این فناوری در بسیاری از کشورها از جمله ایران، چین، امارات، ایالات متحده و هند برای کنترل خشکسالی، تامین منابع آب کشاورزی و کاهش گرد و غبار استفاده میشود.
جواب سوال آزمایش کنید صفحه 50 درس ششم علوم پایه هفتم
وسایل و مواد: ظرف شیشهای، مقداری ماسه و رس
روش آزمایش:
- در یک ظرف شیشهای مقداری ماسه (حدود 70 درصد) و خاک رس (حدود 30 درصد) را با هم مخلوط کنید و سطح آن را به صورت شیب دار و متراکم درآورید.
- یک لیوان آب را از قسمت بالای سطح شیبدار خالی کنید.
- حرکت آب را با دقت مشاهده کنید و مسیر جریان آن را رسم کنید.
نتیجه مشاهدهها را در گروه خود به بحث بگذارید.
جواب: در این آزمایش، پس از ریختن آب در قسمت بالای سطح شیبدار، مشاهده میکنیم که آب بهصورت سطحی از روی خاک عبور میکند و به سمت پایین حرکت میکند. در طول مسیر، بخشی از آب در میان ذرات ماسه نفوذ میکند و به درون خاک فرو میرود، ولی در بخشهایی که خاک رس وجود دارد، چون ذرات رس بسیار ریز و فشردهاند، نفوذ آب کاهش یافته یا متوقف میشود.
مسیر جریان آب معمولا از قسمتهایی که مقاومت کمتری دارد، عبور کرده و به پایینترین نقطه شیب میرسد؛ جایی که آب ممکن است جمع شود یا بهصورت روانآب در سطح جاری بماند.
این آزمایش نشان میدهد که نفوذ و جریان آب به بافت خاک (ماسهای یا رسی) و زاویه شیب سطح بستگی دارد و همین عوامل بر تشکیل روانآب و تغذیه منابع زیرزمینی تاثیر میگذارند.
جواب سوال فعالیت صفحه 51 درس ششم علوم پایه هفتم
در بخشی از حیاط مدرسه که شیبدار است، با آبپاش، پارچ یا... مقداری آب در چند نقطه نزدیک به هم در سطح زمین بریزید. سپس مسیر حرکت آب را رسم کنید. رسم خود را با شکل روبهرو مقایسه کنید.
جواب: آب همیشه در مسیر شیبدار زمین حرکت میکند و از نقاط بلند به سمت نقاط پایین جاری میشود.
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 51 درس ششم علوم پایه هفتم
نام چند حوضه آبریز استان خود یا استانهای مجاور را پیدا کنید.
جواب: استان تهران و البرز:
- حوضه آبریز رودخانه کرج
- حوضه آبریز جاجرود
- حوضه آبریز لار
استان آذربایجان شرقی و غربی:
- حوضه آبریز دریاچه ارومیه
- حوضه آبریز ارس
- حوضه آبریز زاب
استان فارس:
- حوضه آبریز رود کر
- حوضه آبریز بختگان
استان خوزستان:
- حوضه آبریز رودخانه کارون
- حوضه آبریز کرخه
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 52 درس ششم علوم پایه هفتم
با مراجعه به منابع معتبر علمی، درباره اثر عوامل دیگر بر شکل مسیر رود (مستقیم یا مارپیچی) اطلاعاتی جمعآوری و به کلاس گزارش کنید.
جواب: شیب زمین، جنس و نوع بستر زمین، موانع طبیعی یا مصنوعی، سرعت جریان و میزان آبدهی، رسوبات و......
جواب سوالات خود را بیازمایید صفحه 53 درس ششم علوم پایه هفتم
به نظر شما مهمترین منابع آلودهکننده رودخانهها کداماند؟
جواب: مهمترین منابع آلودهکننده رودخانهها عبارتاند از فاضلابهای شهری و صنعتی تصفیهنشده، مواد شیمیایی و کودهای کشاورزی، زبالههای پلاستیکی و خانگی و نشت نفت و مواد سوختی. این عوامل کیفیت آب را کاهش میدهند، به آبزیان آسیب میزنند و سلامت انسان و محیطزیست را تهدید میکنند.
آلودگی رودخانهها چه مشکلاتی را ایجاد میکنند؟
جواب: آلودگی رودخانهها میتواند مشکلات جدی و گستردهای برای محیطزیست، سلامت انسان و حتی اقتصاد یک منطقه ایجاد کند. مهمترین این مشکلات عبارتاند از: مرگ آبزیان و از بین رفتن تنوع زیستی، آلودگی منابع زیرزمینی، تهدید سلامت انسان، افت کیفیت آب کشاورزی و آسیب به محصولات، کاهش جذابیت گردشگری و آسیب به اقتصاد محلی و... میشود.
جواب سوال فعالیت صفحه 54 درس ششم علوم پایه هفتم
با جستوجو در اینترنت یا منابع معتبر جدول زیر را تکمیل کنید.
|
نام دریاچه |
استان/استانها |
علت تشکیل |
|
خزر (کاسپین) |
گیلان/مازندران/گلستان |
باقیمانده دریای قدیمی به نام تتیس |
|
ارومیه |
آذربایجان غربی/آذربایجان شرقی |
شکستگیهای قسمتی از سنگ کرده |
|
نئور |
اردبیل |
دهانه آتشفشان |
|
دریاچه درون غارعلیصدر |
همدان |
بالاتربودن سطح آبهای زیرزمینی از کف غار |
جواب سوال گفتوگو کنید صفحه 54 درس ششم علوم پایه هفتم
درباره منابع آلودهکننده دریاها و دریاچهها و تاثیر آنها بر محیطزیست در کلاس گفتوگو کنید.
جواب: منابع آلودهکننده دریاها و دریاچهها میتوانند هم طبیعی باشند و هم انسانی. در میان منابع انسانی، مهمترین آلایندهها عبارتاند از:
- فاضلابهای شهری و صنعتی: ورود فاضلاب تصفیهنشده به رودخانهها و دریاچهها باعث آلودگی شدید آب و مرگ آبزیان میشود.
- مواد شیمیایی و کودهای کشاورزی: شستوشوی زمینهای کشاورزی و ورود نیتراتها و فسفاتها به آبها، باعث رشد بیرویه جلبکها و کاهش اکسیژن محلول در آب میشود (پدیده اتروفیکاسیون).
- نفت و مشتقات آن: نشت نفت از کشتیها یا سکوهای نفتی میتواند زیستگاههای دریایی را بهشدت تخریب کند.
- زبالههای پلاستیکی و جامد: این زبالهها در آب باقی میمانند و باعث مرگ پرندگان دریایی، ماهیها و دیگر جانوران میشوند.
تاثیر این آلودگیها بر محیطزیست بسیار گسترده است؛ از نابودی گونههای جانوری گرفته تا آسیب به منابع آب شیرین، کاهش کیفیت زندگی انسانها، و حتی بروز بیماریهای گوارشی و پوستی در جوامع انسانی. همچنین آلودگی دریاها روی زنجیره غذایی هم تاثیر منفی دارد، چون انسان در نهایت مصرفکنندهی نهایی بسیاری از موجودات دریایی است.
برای جلوگیری از این مشکلات، باید استفاده از مواد آلاینده کاهش یابد، فاضلابها تصفیه شوند و آگاهی مردم درباره حفاظت از منابع آبی افزایش یابد.
جواب جمعآوری اطلاعات صفحه 55 درس ششم علوم پایه هفتم
چگونه رزمندگان برای عبور از عرض رودخانه اروند از پدیده جزر و مد استفاده میکردند؟
جواب: رزمندگان در دوران دفاع مقدس برای عبور از رودخانهی اروند که دارای جریانهای شدید و عمق زیاد بود، با هوشمندی از پدیدهی جزر و مد بهره میبردند.
در هنگام جزر، سطح آب رودخانه پایین میآید و شدت جریان آن کمتر میشود. رزمندگان از این فرصت استفاده میکردند تا با قایق یا عبور پیاده از عرض رودخانه بگذرند؛ چون در این شرایط، هم عمق آب کمتر بود و هم جریان رودخانه آرامتر میشد و این امکان را فراهم میکرد که عملیات عبور با کمترین صدای ممکن و بدون درگیری با جریانهای شدید انجام شود.
این استفاده هوشمندانه از پدیدههای طبیعی، نقش مهمی در موفقیت عملیاتهای نظامی در مناطق آبی و سختگذر داشت.
جمع بندی
در گام به گام درس ششم علوم پایه هفتم، با عنوان سفر آب روی زمین، مفاهیم مهمی مانند چرخه آب، نفوذ، روانآب، بارورسازی ابرها و عوامل موثر بر مسیر رودها بررسی شد. دانشآموزان با انجام آزمایشها و فعالیتهای میدانی، یاد گرفتند که آب چگونه در طبیعت حرکت میکند، چه عواملی باعث تغییر مسیر آن میشود و انسان چگونه میتواند با مدیریت منابع یا ایجاد آلودگی در این مسیر تاثیر بگذارد.
این گام به گام علوم هفتم، در درک بهتر اهمیت آب در زندگی، ارتباط آن با محیطزیست و لزوم حفاظت از منابع آبی نقش موثری دارد؛ چراکه شناخت مسیر «سفر آب» به معنای درک عمیقتری از چرخهی حیات روی زمین است.
تبلیغات:
تبلیغات:
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟
