گام به گام درس هفتم نگارش هفتم

وقتی می‌خواهیم چیزی بنویسیم، ذهن ما پر از فکرها و ایده‌های پراکنده است. اگر این فکرها را بدون نظم روی کاغذ بیاوریم، نوشته‌مان نامرتب و گنگ می‌شود. برای همین، نویسندگان قبل از شروع نوشتن، از روش‌هایی استفاده می‌کنند تا ذهنشان را مرتب کنند و مسیر نوشتن را مشخص سازند که در گام به گام درس هفتم نگارش پایه هفتم به صورت کامل خواهیم شناخت.

یکی از بهترین روش‌ها، نقشه‌ی ذهنی یا طرح‌ریزی قبل از نوشتن است. این روش کمک می‌کند موضوع اصلی، نکات مهم و ترتیب جمله‌ها را مشخص کنیم تا هنگام نوشتن، ذهنمان سردرگم نشود و نوشته‌مان شکل درست و منسجم پیدا کند. برای مطالعه‌ی درس بعد می‌توانید گام به گام درس هشتم نگارش پایه هفتم را مشاهده کنید.

جواب فعالیت نگارشی صفحه 82 نگارش هفتم

ابتدا موضوعی برای متن زیر تعیین کنید، سپس برای هر بخش، پرسش هایی مناسب، طرح کنید.

سهراب سپهری از شاعران معاصر است که در ۱۵ مهرماه ۱۳۰۷ ، در کاشان، به دنیا آمد. پدرش «اسدالله» و مادرش «ماه جبین» نام داشت و هر دو اهل هنر و شعر بودند.

سپهری دوره ابتدایی و دبیرستان را در کاشان به پایان رساند و پس از فارغ التحصیلی از دانش سرای مقدماتی، به استخدام اداره فرهنگ کاشان درآمد. سپس به تهران آمد و در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و نشان درجه اول علمی را دریافت کرد.

سهراب، در زمینه شعر، آثار ارزشمند  پدیدآورد. شعرهایش بسیار لطیف و پر از احساس و عاطفه است. مجموعه شعر «هشت کتاب»، اثر معروف اوست.

وی به فرهنگ مشرق زمین علاقه خاصی داشت و به هندوستان، پاکستان، افغانستان، ژاپن و چین سفر کرد.

سپهری، اردیبهشت ۱۳۵۹ در تهران، درگذشت. آرامگاهش در اردهال کاشان است.

موضوع: زندگی‌نامه و فعالیت‌های ادبی و هنری سهراب سپهری

پرسش ها:

سهراب سپهری در چه سال و شهری به دنیا آمد؟

نام پدر و مادر سهراب سپهری چه بود؟

پس از فارغ‌التحصیلی از دانشسرا، در چه اداره‌ای مشغول به کار شد؟

سهراب سپهری برای ادامه تحصیل به کدام شهر رفت؟

سهراب سپهری در چه زمینه‌ای آثار ارزشمند خلق کرد؟

معروف‌ترین مجموعه شعر سهراب سپهری چیست؟

سهراب به فرهنگ کدام مناطق علاقه داشت؟

آرامگاه سهراب سپهری اکنون در کجا قرار دارد؟

جواب صفحه 83 نگارش هفتم

زندگی نامه یکی از بزرگان محل زندگی‌ات را با طرح سوال های مناسب بنویسید.

موضوع1: زندگی نامه سعدی شیرازی

سعدی شیرازی، شاعر بزرگ و حکیم نامدار ایران، در قرن هفتم هجری در شهر شیراز به دنیا آمد. او از کودکی در محیطی سرشار از علم و ادب رشد کرد و همین باعث شد خیلی زود به شعر و دانش علاقه‌مند شود. سعدی برای ادامه‌ی تحصیل به بغداد رفت و در مدرسه‌ی نظامیه، که یکی از مهم‌ترین مراکز علمی آن زمان بود، درس خواند و با دانشمندان بزرگی آشنا شد.

پس از پایان تحصیل، سعدی سال‌ها به سفر پرداخت. او به سرزمین‌هایی مانند شام، حجاز، هند و آسیای صغیر رفت و با فرهنگ‌ها و مردم گوناگون آشنا شد. تجربه‌های فراوان او در این سفرها، بعدها در نوشته‌هایش نمود پیدا کرد و باعث شد آثارش سرشار از پند، حکمت و شناخت عمیق از انسان باشد. بسیاری از حکایت‌های گلستان نتیجه‌ی همین سفرهاست.

سعدی پس از سال‌ها سفر، به شیراز بازگشت و مهم‌ترین آثار خود، یعنی گلستان و بوستان را نوشت. گلستان به نثر و بوستان به نظم است و هر دو از شاهکارهای ادبیات فارسی به شمار می‌روند. سعدی در شیراز درگذشت و آرامگاه او امروز یکی از زیباترین و محبوب‌ترین مکان‌های فرهنگی ایران است.

پرسش‌ها:

سعدی در چه محیطی بزرگ شد و این محیط چه تأثیری بر او داشت؟

چرا سعدی برای تحصیل به بغداد رفت و در کدام مدرسه درس خواند؟

سفرهای سعدی به کدام کشورها بود و چه تأثیری بر آثارش گذاشت؟

دو اثر مهم سعدی چه نام دارند و چه تفاوتی با هم دارند؟

آرامگاه سعدی امروز چه جایگاهی در فرهنگ ایران دارد؟

موضوع2: زندگی نامه فردوسی

ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ و حماسه‌سرای نامدار ایران، در سال ۳۲۹ هجری در توس به دنیا آمد. او از کودکی به داستان‌های کهن ایرانی و تاریخ سرزمینش علاقه داشت. فردوسی در خانواده‌ای کشاورز و زحمت‌کش بزرگ شد، اما عشق او به فرهنگ ایران باعث شد از همان جوانی به گردآوری داستان‌های ملی بپردازد.

فردوسی تصمیم گرفت داستان‌ها و اسطوره‌های پراکنده‌ی ایران را در قالب شعری زیبا و منسجم جمع‌آوری کند. او بیش از سی سال از عمر خود را صرف سرودن شاهنامه کرد؛ کتابی که تاریخ، اسطوره، پهلوانی و فرهنگ ایران را در خود جای داده است. فردوسی برای نوشتن شاهنامه از منابع مختلف، مانند خدای‌نامه‌ها و روایت‌های شفاهی، استفاده کرد.

با وجود عظمت کارش، فردوسی در زمان زندگی خود با مشکلات مالی روبه‌رو بود و آن‌طور که شایسته بود، مورد حمایت قرار نگرفت. اما امروز شاهنامه یکی از بزرگ‌ترین آثار ادبی جهان شناخته می‌شود و فردوسی را «شاعر ملی ایران» می‌دانند؛ زیرا زبان فارسی را در سخت‌ترین دوران‌ها زنده نگه داشت.

پرسش‌ها:

فردوسی در چه خانواده‌ای بزرگ شد و از کودکی به چه چیز علاقه داشت؟

او چرا تصمیم گرفت شاهنامه را بنویسد؟

فردوسی برای سرودن شاهنامه از چه منابعی استفاده کرد؟

چه مشکلاتی در زمان زندگی فردوسی وجود داشت؟

چرا فردوسی را شاعر ملی ایران می‌دانند؟

موضوع3: زندگی نامه سهراب سپهری

سهراب سپهری، شاعر و نقاش برجسته‌ی معاصر، در سال ۱۳۰۷ در کاشان به دنیا آمد. او در خانواده‌ای هنردوست رشد کرد و از همان کودکی به شعر، نقاشی و طبیعت علاقه نشان داد. سهراب تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در کاشان گذراند و سپس وارد دانشسرای مقدماتی شد و مدتی در اداره فرهنگ کاشان کار کرد.

پس از آن، برای ادامه تحصیل به تهران رفت و در دانشکده هنرهای زیبا به یادگیری نقاشی پرداخت. او در کنار تحصیل، نمایشگاه‌های مختلفی برگزار کرد و به‌عنوان یکی از نقاشان برجسته‌ی زمان خود شناخته شد. سهراب در شعر نیز سبک خاصی داشت؛ شعرهایش لطیف، تصویری و سرشار از نگاه تازه به زندگی و طبیعت است.

سپهری به فرهنگ مشرق زمین علاقه‌ی زیادی داشت و به کشورهایی مانند هند، ژاپن، چین، پاکستان و افغانستان سفر کرد. این سفرها نگاه او را عمیق‌تر و شعرش را معنوی‌تر کرد. معروف‌ترین اثر او، مجموعه شعر هشت کتاب است. سهراب در سال ۱۳۵۹ درگذشت و در اردهال کاشان به خاک سپرده شد.

پرسش‌ها:

سهراب سپهری در چه خانواده‌ای بزرگ شد و چه علاقه‌هایی داشت؟

او در چه اداره‌ای مشغول به کار شد و سپس برای چه هدفی به تهران رفت؟

سهراب در کنار شعر، در چه هنری فعالیت جدی داشت؟

سفرهای سهراب به کدام کشورها بود و چه تأثیری بر شعرش گذاشت؟

معروف‌ترین اثر سپهری چیست و آرامگاه او کجاست؟

موضوع4: زندگی نامه پروین اعتصامی

پروین اعتصامی، یکی از برجسته‌ترین شاعران زن ایران، در سال ۱۲۸۵ در تبریز به دنیا آمد. او در خانواده‌ای اهل علم و ادب رشد کرد. پدرش، یوسف اعتصامی، نویسنده و مترجم برجسته‌ای بود و نقش مهمی در پرورش استعداد پروین داشت. پروین از کودکی با کتاب، شعر و ترجمه آشنا شد و خیلی زود توانست شعرهای زیبا و پخته‌ای بسراید.

پروین تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریکایی تهران ادامه داد و در همان دوران، استعدادش در شعر بیش از پیش آشکار شد. او در شعرهایش بیشتر به موضوعاتی مانند عدالت، انسانیت، کمک به نیازمندان و نقد رفتارهای نادرست اجتماعی می‌پرداخت. یکی از ویژگی‌های مهم شعر او، استفاده از گفت‌وگوهای تمثیلی است؛ یعنی شعرهایی که در آن دو شخصیت خیالی با هم صحبت می‌کنند.

دیوان پروین، که پس از مرگش منتشر شد، یکی از آثار مهم ادبیات معاصر است. او در سال ۱۳۲۰ درگذشت و در قم به خاک سپرده شد. شعرهای پروین هنوز هم به‌خاطر پیام‌های اخلاقی و انسانی‌اش خوانده می‌شود و الهام‌بخش بسیاری از نوجوانان و بزرگسالان است.

پرسش‌ها:

پروین اعتصامی در چه خانواده‌ای بزرگ شد و چه کسی در رشد ادبی او نقش داشت؟

او تحصیلات خود را در کجا ادامه داد و چه ویژگی شعری در او برجسته بود؟

موضوعات اصلی شعرهای پروین چه بود؟

دیوان پروین چه جایگاهی در ادبیات دارد؟

چرا شعرهای پروین هنوز هم محبوب و تأثیرگذار هستند؟

نتیجه بررسی و داوری صفحه 84 نگارش هفتم

هر گروه، یکی از نوشته های گروه دیگر را انتخاب کند و بر اساس معیار های زیر، آن را بررسی و نقد کند.

این نوشته به دلیل رعایت اصول درست‌نویسی و طی کردن مراحل کامل تولید متن، به اثری منظم و قابل اعتماد تبدیل شده است. نویسنده ابتدا پیش‌نویس تهیه کرده و سپس با یک پاک‌نویس دقیق—که در آن نشانه‌های نگارشی، درست‌نویسی، حاشیه‌گذاری و نبود غلط املایی کاملاً رعایت شده—متن را اصلاح کرده است. علاوه بر این، نوشته از نظر ساختار ذهنی نیز سامان یافته و سه بخش اصلی آغاز، میانه و پایان در آن به‌خوبی دیده می‌شود. طرح‌ریزی متن با پرسش‌های مناسب و همچنین شیوه‌ی خواندن روان و پیوسته، باعث شده این نوشته انسجام و کیفیت لازم را پیدا کند.

درست نویسی صفحه 85 نگارش هفتم

جمله های زیر را ویرایش کنید:

سوار از راه رسید، سواره بر اسب. او پیاده بود و ما سواره.

سوار از راه رسید، او بر اسب نشسته بود و ما پیاده بودیم.

کار جوهر انسان است. کاره من خواندن و نوشتن است؛ من همه کاره نیستم.

کار جوهر انسان است. کار من خواندن و نوشتن است؛ من همه کاره نیستم.

تصویر نویسی صفحه 86 نگارش هفتم

تصویری را در ذهن خود ایجاد کنید، قدرت تخیّل خود بهره بگیرید و به جزئیات آن بیفزایید. هر وقت تصویر ذهنی شما کامل شد؛ نوشتن را آغاز کنید؛ جزئیات را به گونه ای بنویسید که با خواندن آن تصویر ذهنی شما نشان داده شود.

موضوع1: قدم‌زدن در جنگل مه‌آلود و آرامش طبیعت

مقدمه: گاهی برای آرام کردن ذهن، کافی است چشم‌هایمان را ببندیم و خود را در دل طبیعت تصور کنیم. طبیعت با سکوت و زیبایی‌اش می‌تواند بهترین پناهگاه برای ذهن خسته باشد. من نیز در ذهنم جنگلی مه‌آلود را تصویر کردم؛ جایی که هر برگ و هر نسیم، داستانی برای گفتن دارد.

بدنه:

در ذهنم جنگلی آرام و پوشیده از مه شکل گرفت. مه نازک میان درخت‌ها می‌رقصید و نور خورشید از لابه‌لای شاخه‌ها عبور می‌کرد و لکه‌های طلایی روی زمین می‌انداخت.

برگ‌ها از شبنم صبحگاهی خیس بودند و با هر قدم من، صدای نرم خش‌خش آن‌ها شنیده می‌شد. این صدا مثل موسیقی آرامی بود که فقط در دل طبیعت شنیده می‌شود.

پرنده‌ای کوچک روی شاخه‌ای بلند نشسته بود و با صدایی آرام، صبح را خوش‌آمد می‌گفت. بوی خاک نم‌خورده و رطوبت هوا، حس تازگی عجیبی داشت.

در آن سکوت دلنشین، احساس می‌کردم دنیا فقط همین مه، همین نور و همین آرامش است؛ جایی که می‌توانی بدون عجله قدم بزنی و با طبیعت یکی شوی.

نتیجه‌گیری: این تصویر ذهنی به من یاد داد که آرامش همیشه در دوردست‌ها نیست؛ گاهی کافی است چشم‌هایم را ببندم و به طبیعت پناه ببرم تا ذهنم دوباره نظم و آرامش پیدا کند.

موضوع2: اتاق کوچک مادربزرگ

مقدمه: بعضی مکان‌ها فقط یک اتاق یا یک خانه نیستند؛ بخشی از احساسات ما هستند. اتاق مادربزرگ برای من چنین جایی است؛ جایی که با بوی نان تازه و چای دارچین زنده می‌شود.

بدنه:

در ذهنم اتاق کوچک مادربزرگ را دیدم؛ اتاقی با پنجره‌ی چوبی که نور خورشید از آن می‌تابید و روی فرش‌های دست‌بافت طرح‌های رنگی می‌انداخت.

سماور قدیمی روی میز فلزی آرام‌آرام می‌جوشید و صدای قل‌قلش مثل لالایی بود. بوی چای دارچین در هوا پیچیده بود و حس گرما و آرامش می‌داد.

مادربزرگ روی صندلی چوبی نشسته بود و با عینک گردش، شالی رنگارنگ می‌بافت. هر بار که نخ را می‌کشید، صدای آرامی در اتاق می‌پیچید.

در آن اتاق کوچک، انگار زمان کندتر می‌گذشت. همه‌چیز رنگ مهربانی داشت و من احساس می‌کردم در امن‌ترین جای دنیا هستم.

نتیجه‌گیری: این تصویر ذهنی به من یادآوری کرد که آرامش واقعی همیشه در کنار کسانی است که دوستشان داریم؛ حتی اگر فقط در خیال به آن‌ها سر بزنیم.

موضوع3: تماشای غروب در ساحل و زیبایی رنگ‌های آسمان

مقدمه: غروب یکی از زیباترین لحظه‌های طبیعت است؛ لحظه‌ای که آسمان مثل یک نقاشی بزرگ رنگ می‌شود. من در ذهنم ساحلی آرام را تصور کردم تا زیبایی این لحظه را بهتر حس کنم.

بدنه:

خورشید آرام‌آرام پشت دریا پنهان می‌شد و آسمان به رنگ‌های نارنجی، صورتی و بنفش درآمده بود.

موج‌ها با صدایی منظم به ساحل می‌خوردند و روی شن‌های نرم رد پایم باقی می‌ماند. نسیم خنکی صورتم را نوازش می‌کرد.

چند مرغ دریایی در آسمان می‌چرخیدند و صدایشان با صدای موج‌ها درهم می‌آمیخت. این ترکیب، موسیقی آرامش‌بخشی می‌ساخت.

در دوردست، قایقی کوچک روی آب شناور بود و سایه‌ی آن روی سطح دریا کشیده شده بود. منظره آن‌قدر زیبا بود که انگار آسمان هر لحظه رنگ تازه‌ای می‌پوشید.

نتیجه‌گیری: این تصویر ذهنی به من نشان داد که زیبایی‌های طبیعت بی‌پایان‌اند و گاهی فقط کافی است لحظه‌ای بایستیم و آن‌ها را تماشا کنیم.

موضوع4: کتابخانه‌ی ساکت و رویایی

مقدمه: کتابخانه برای من فقط یک مکان نیست؛ دنیایی است که در آن هزاران داستان نفس می‌کشند. وقتی چشم‌هایم را بستم، خودم را در کتابخانه‌ای بزرگ و آرام تصور کردم.

بدنه:

قفسه‌های چوبی تا سقف بالا رفته بودند و کتاب‌ها مثل گنج‌هایی رنگارنگ کنار هم چیده شده بودند.

نور زرد و ملایمی از چراغ‌های سقفی می‌تابید و روی میزهای چوبی سایه‌های آرامی می‌انداخت. بوی کاغذهای قدیمی در هوا پیچیده بود.

در گوشه‌ای از سالن، صندلی راحتی بزرگی قرار داشت. روی آن نشستم و کتابی را باز کردم. صدای ورق خوردن کتاب مثل نسیمی آرام بود.

در آن سکوت دلنشین، احساس می‌کردم در میان هزاران داستان قدم می‌زنم؛ داستان‌هایی که هرکدام دنیایی تازه برای کشف کردن داشتند.

نتیجه‌گیری: این تصویر ذهنی به من یاد داد که کتابخانه، بهترین جای دنیا برای سفر در خیال است؛ سفری که بدون حرکت، ما را به هزاران جهان می‌برد.

موضوع5: جنگل تاریک

در ذهنم تصویری از جنگلی تاریک شکل گرفت؛ جایی که نور خورشید به سختی از میان شاخه‌های درهم‌تنیده عبور می‌کرد. صدای خش‌خش برگ‌ها زیر پای حیوانات کوچک، سکوت سنگین فضا را می‌شکست. درختان بلند و سایه‌های کشیده‌شان، مثل دیوارهایی بی‌انتها اطرافم را گرفته بودند. بوی خاک نم‌خورده و رطوبت سردی که در هوا پیچیده بود، حس غریبی ایجاد می‌کرد؛ انگار هر قدمی که برمی‌داشتم، مرا بیشتر در دل تاریکی فرو می‌برد.

این جنگل پر بود از نشانه‌های زندگی، اما هیچ‌چیز در آن آرامش‌بخش نبود. هر صدایی، حتی صدای افتادن یک برگ، می‌توانست لرزه‌ای به جان آدم بیندازد. عجیب است که یک مکان می‌تواند هم زنده باشد و هم ترسناک؛ هم پر از حرکت باشد و هم حس سکون و سنگینی بدهد. درختی با تنه‌ی کج، بوته‌ای خشک، صدای دوردست جغدی که انگار از عمق شب می‌آمد… همه‌ی این‌ها تصویری می‌ساختند که هم واقعی بود و هم کابوس‌وار.

اما سؤال اینجاست: در میان این همه ترس و تاریکی، حال من چگونه است؟ 

احساس می‌کنم میان دو حس گیر کرده‌ام؛ نه کاملاً ترسیده‌ام و نه آرامم. انگار ذهنم در مرز بین فرار و ماندن معلق مانده است. حس می‌کنم چیزی درونم یخ زده، مثل قطره‌ای که قبل از افتادن در هوا متوقف شده باشد. این حس، نه درد است و نه آرامش؛ چیزی میان این دو، چیزی مبهم و سنگین.

عجیب است که فقط با تصور یک جنگل تاریک، می‌توان این‌همه احساس پیچیده را تجربه کرد. گاهی یک تصویر ساده، می‌تواند ذهن را به جایی ببرد که حتی خودت هم نمی‌دانی چرا این‌قدر سرد، سنگین و بی‌قرار شده‌ای.

جمع‌بندی

نظم دادن به ذهن، اولین قدم برای نوشتن یک متن خوب است. وقتی قبل از نوشتن، ایده‌ها را دسته‌بندی و مرتب کنیم، نوشته‌مان واضح‌تر، منظم‌تر و جذاب‌تر می‌شود. استفاده از نقشه‌ی ذهنی یا طرح اولیه، به ما کمک می‌کند مسیر نوشتن را از ابتدا تا انتها بدانیم و بدون پراکندگی، یک بند یا متن کامل و قابل فهم بسازیم. بنابراین، هر نویسنده‌ای که می‌خواهد نوشته‌ای قوی داشته باشد، باید قبل از شروع، ذهن خود را سامان دهد.

گام به گام درس اول نگارش پایه هفتم

گام به گام درس دوم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس سوم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس چهارم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس پنجم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس ششم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس هفتم نگارش پایه هفتم

گام به گام درس هشتم نگارش پایه هفتم