گام به گام درس پنجم علوم پنجم ابتدایی
در درس پنجم علوم پنجم ابتدایی، دانشآموزان با «دستگاههای ماهیچهای، اسکلتی و عصبی» بدن آشنا میشوند و نقش هر یک از آنها در حرکت، حفاظت از اعضای بدن و انتقال پیامهای عصبی به دیگر بخشها را میآموزند. این درس به دانشآموزان کمک میکند تا درک بهتری از هماهنگی میان این سه دستگاه و اهمیت آنها در زندگی روزمره پیدا کنند.
در مقاله «گام به گام درس پنجم علوم پنجم ابتدایی»، تمامی مفاهیم این درس بهصورت ساده، انسانی و قابل فهم توضیح داده شده است. علاوه بر توضیح دستگاههای ماهیچهای، اسکلتی و عصبی، فعالیتها و آزمایشهای کتاب درسی نیز بررسی شده تا دانشآموزان بتوانند با انجام آنها، یادگیری عملی و عمیقتری داشته باشند.
با مطالعه این گامبهگام، دانشآموزان نهتنها با ساختار و عملکرد هر دستگاه آشنا میشوند، بلکه ارتباط بین این دستگاهها و نقش آنها در سلامت و حرکت بدن را بهخوبی درک خواهند کرد. این مسیر آموزشی باعث میشود مفاهیم پیچیده به شکلی ساده و جذاب ارائه شود و یادگیری بهینه صورت گیرد.
جواب سوالات صفحه ۳۶ علوم پنجم
۱- به نظر شما علیرضا و همکلاسیهایش چگونه حرکت میکنند؟ چگونه دستها و پاهایشان را خم و راست میکنند؟
جواب: حرکت آنها به کمک استخوانها و ماهیچههای بدن انجام میشود. استخوانها چارچوب بدن را تشکیل میدهند و ماهیچهها با انقباض و انبساط خود حرکت دستها و پاها را ممکن میکنند.
۲- بازو و ساعد دست خود را لمس کنید؛ چه چیزهایی را زیر پوستتان حس میکنید؟
جواب: زیر پوست، نرمی گوشت و سفتی استخوانها را حس میکنیم که نشاندهنده وجود ماهیچهها و اسکلت بدن است.
۳- ساعد یک دست را روی بازو خم کنید؛ چه تفاوتی را روی بازو و زیر آن احساس میکنید؟
جواب: وقتی ساعد را خم میکنیم، ماهیچههای روی بازو برجسته و سفتتر از ماهیچههای زیر بازو میشوند، زیرا ماهیچهها برای حرکت فعال شدهاند.
۴- قسمتهای نرم زیر پوست دست شما، ماهیچهها و بخشهای سفت، استخوانهایتان هستند. وقتی ساعدتان را خم میکنید، ماهیچههای روی بازو و پشت آن چه تغییری میکنند؟
جواب: ماهیچههای پشت بازو کشیده و ماهیچههای روی آن برجسته میشوند تا حرکت دست بهراحتی انجام شود.
۵- استخوان ساعد چگونه به حرکت در میآید؟
جواب: استخوان ساعد به کمک مفاصل و همکاری با ماهیچهها حرکت میکند و باعث خم و راست شدن دست میشود.
جواب کاوشگری صفحه ۳۶ علوم پنجم ابتدایی
۱- هر یک از تکههای مقوا را طبق اندازههای داده شده ببرید و در نقاط مشخص شده با عدد، سوراخ کنید.

۲- سر نخ قرمز را در سوراخ شمارهی ۱ گره زده و دنباله آن را از سوراخ شمارهی ۴ عبور دهید.
۳- نخ آبی را در سوراخ شمارهی ۳ گره زده و از سوراخ شمارهی ۵ مقوای دیگر عبور دهید.
۴- دو مقوا را روی هم قرار دهید؛ بهطوری که سوراخهای شمارهی ۲ و ۶ روی هم قرار گیرند و با دکمهی فشاری آنها را وصل کنید.
۵- دو مقوا را در حالت عمود روی هم قرار دهید و نخهای قرمز و آبی را بکشید.
مشاهده حرکت مقوای زرد:
| کشیدن نخ | مقوای زرد چگونه حرکت میکند؟ |
|---|---|
| قرمز | مقوای زرد به سمت مقوای سفید حرکت میکند (بالاتر میآید) |
| آبی | مقوای زرد از مقوای سفید دور میشود (پایین میآید) |
جواب سوال پایین صفحه ۳۷ علوم پنجم
-
در شکل ب نسبت به شکل الف چه تغییری کرده است؟
جواب: ماهیچهی روی بازو کوتاه شده و جمعتر شده است. -
ماهیچهی پشت بازو چه تغییری کرده است؟
جواب: ماهیچهی پشت بازو کشیدهتر و درازتر شده است.
جواب گفتوگو صفحه ۳۸ علوم پنجم ابتدایی
جواب گفتوگو صفحه ۳۸ علوم پنجم ابتدایی
-
کدام مقوا استخوان بازو و کدام مقوا استخوانهای ساعد را نشان میدهد؟
جواب: مقوای سفید نشاندهندهی استخوان بازو و مقوای زرد نشاندهندهی استخوان ساعد است. -
نخ قرمز نشاندهندهی کدام ماهیچهی بازوست؟
جواب: ماهیچهی روی بازو -
نخ آبی کدام ماهیچهی بازو را نشان میدهد؟
جواب: ماهیچهی پشت بازو -
وقتی ساعد روی بازو خم میشود، کدام ماهیچه کوتاه شده است؟
جواب: ماهیچهی روی بازو -
وقتی ساعد در حالت راست قرار میگیرد، کدام ماهیچه کوتاه شده است؟
جواب: ماهیچهی پشت بازو
جواب فکر کنید صفحه ۳۸ علوم پنجم ابتدایی
-
آیا میتوانید مدلی را که ساختهاید، طوری به کار ببرید که خم و راست کردن ساق پا را نشان دهد؟ چگونه؟
جواب: مقوای سفید را به عنوان استخوان ران، مقوای زرد را به عنوان استخوان ساق پا، نخ آبی را به عنوان ماهیچهی روی ران و نخ قرمز را به عنوان ماهیچهی پشت ران در نظر میگیریم. این مدل حرکات خم و راست شدن ساق پا را شبیهسازی میکند.
جواب فکر کنید صفحه ۳۹ علوم پنجم ابتدایی
کدام ماهیچههای زیر با ارادهی ما کار میکنند؟جواب: ماهیچههای دست، پا و صورت با ارادهی ما حرکت میکنند؛ ماهیچههای قلب و معده غیرارادی هستند.
جواب سوالات صفحه ۳۹ علوم پنجم ابتدایی
-
ابتدا انگشتان دست، زانو و سر خود را لمس کنید و کمی فشار دهید. سپس، روی شکمتان را لمس کنید. چه تفاوتی را مشاهده میکنید؟
جواب: روی شکم نرم است، اما انگشتان دست، زانو و سر سفت هستند. -
آیا استخوانها شکل یکسانی دارند؟
جواب: خیر، استخوانها شکلها و اندازههای متفاوتی دارند. -
مجموع استخوانها اسکلت درونی بدن ما را تشکیل میدهند. اسکلت، شکلِ بدن ما را به وجود میآورد. بخشهای مختلف دست و پایتان را حرکت دهید. اگر دست یا پا فقط از یک استخوان تشکیل شده بود، چگونه میتوانستید آن را حرکت دهید؟
جواب: به راحتی قابل حرکت نبود و خم نمیشد. این موضوع باعث میشد نتوانیم به خوبی حرکت کنیم و کارهای روزمره را انجام دهیم.
جواب فعالیت صفحه ۴۰ علوم پنجم ابتدایی
-
دو چوب بستنی را بردارید و یکی از انگشتان خود را میان آنها قرار دهید.
-
از دوستتان بخواهید که چوب بستنیها را با نخ کاموا محکم به دور انگشت شما ببندد.
-
مرحلهی یک و دو را برای هر پنج انگشتتان انجام دهید. اکنون سعی کنید انگشتان خود را به حرکت درآورید و کاری انجام دهید. آیا میتوانید انگشتان دستتان را مانند قبل حرکت دهید؟
جواب: خیر، این فعالیت نشان میدهد که اگر هر انگشت فقط از یک استخوان تشکیل شده بود، نمیتوانستیم آن را خم کنیم.
جواب گفتوگو صفحه ۴۰ علوم پنجم ابتدایی
-
چرا در این مدل از دکمهی فشاری استفاده کردید؟
جواب: در محل اتصال دو استخوان از دکمه فشاری استفاده کردیم تا حرکت استخوانها امکانپذیر باشد. -
اگر مقواها را به جای دکمه، با چسب به هم میچسباندید، چه اتفاقی میافتاد؟
جواب: حرکت استخوانها امکانپذیر نبود و مدل خم شدن دست را نشان نمیداد.
جواب فعالیت صفحه ۴۱ علوم پنجم ابتدایی
-
مدلی بسازید که مفصل استخوانهای انگشت نشانه و حرکت آن را نشان دهد.
جواب: برای ساختن این مدل از سه تکه مقوا و دو دکمه فشاری استفاده میکنیم و مانند مدل بازو و ساعد آنها را به هم وصل میکنیم.
جواب سوال صفحه ۴۱ علوم پنجم ابتدایی

-
سر خود را خم کنید و پشت گردنتان را با دقّت لمس کنید. چه چیزی حس میکنید؟
جواب: ستون مهرهها را حس میکنید.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۴۲ علوم پنجم ابتدایی
-
برای اینکه استخوان آسیب دیده درست جوش بخورد و ترمیم شود، چه باید کرد؟
جواب: بهتر است با آتل یا گچ گرفتن استخوان آن را ثابت نگه داشت تا زودتر جوش بخورد و ترمیم شود. همچنین مصرف غذاهای سفید و کلسیمدار مفید است. علاوه بر این، انجام حرکات ورزشی مناسب زیر نظر پزشک به ترمیم سریعتر استخوان کمک میکند.
جواب گفتوگو صفحه ۴۲ علوم پنجم ابتدایی
سؤال: کدامیک از تصاویر، مراقبت از سلامتی را نشان میدهد؟ چرا؟

جواب:
۱- هنگام استفاده از رایانه، با تنظیم صندلی و صاف نشستن میتوان از آسیب رساندن به ستون مهرهها جلوگیری کرد.
۲- در زمان نشستن پشت میز، باید صاف بنشینیم و از خم شدن بیش از حد روی میز یا لم دادن روی صندلی پرهیز کنیم.
۳- در استفاده از کولهپشتی، لازم است بندهای آن متقارن باشد، پهنای بندها حداقل ۵ سانتیمتر باشد و وزن کوله برای دانشآموزان ابتدایی بیشتر از ۲.۵ تا ۳ کیلوگرم نباشد. رعایت این نکات باعث مراقبت از سلامتی بدن، مخصوصاً ستون مهرهها، میشود.
جواب فکر کنید صفحه ۴۳ علوم پنجم ابتدایی
سؤال: مغز و نخاع نرم و آسیبپذیرند. چرا مغز درون جمجمه و نخاع درون ستون مهره قرار گرفته است؟
جواب:
مغز و نخاع، مهمترین بخشهای دستگاه عصبی هستند. از آنجایی که این اندامها بسیار نرم و آسیبپذیرند، برای محافظت کامل از آنها، مغز درون استخوانهای محکم جمجمه قرار گرفته و نخاع هم درون ستون مهرهها جای گرفته است. به همین دلیل استخوانهای جمجمه و مهرهها مانند یک پوشش محافظ عمل کرده و مانع وارد شدن آسیب به دستگاه عصبی میشوند.
جواب گفتوگو کنید صفحه ۴۴ علوم پنجم ابتدایی
سؤال: همانطور که دیدید برای اینکه بتوانید ساعد خود را خم کنید، ماهیچهی روی بازویتان باید کوتاه شود. شکل زیر را به دقت نگاه کنید و توضیح دهید که وقتی تصمیم میگیرید ساعد خود را خم کنید، دستور کوتاه شدن چگونه به ماهیچه میرسد؟
جواب:
وقتی تصمیم میگیریم ساعد خود را خم کنیم، ابتدا مغز فرمان کوتاه شدن ماهیچه روی بازو را صادر میکند. این فرمان از طریق نخاع و رشتههای عصبی به ماهیچههای بازو منتقل میشود و در نتیجه ماهیچه روی بازو کوتاه شده و ساعد خم میشود.
اعضای سایت می توانند نمونه سوالات و فایل های آموزشی را دانلود کنند. همینطور، بعضی از مطالب فقط به اعضای سایت نمایش داده می شود. اطلاعات مهم، تغییرات مهم آموزشی به اعضای سایت اطلاع رسانی می شود. اعضای سایت هیچ محدودیتی در استفاده از امکانات سایت ندارند و می توانند در تمام آزمون های آنلاین شرکت کنند و از تمام امکانات سایت و بخش اعضا استفاده کنند.
همین حالا نزدیک به یک میلیون نفر دیگر هم عضو فعال سایت سرزمین تیزهوش ها هستند. چرا شما به این خانواده بزرگ نمی پیوندید؟